घनचक्करका लेखकलाई एउटा पत्र

संजीवजी ,

काठमाडौँबाट कुनै दयालु मित्रले पठाइदिएको घनचक्कर केही दिनका लागि मेरो राम्रो साथी बन्यो । घनचक्कर हातमा पर्नुअघि म एकजना स्पेनीस चिन्तक जोसे ओर्टेगाको एउटा चर्चित पुस्तक ‘ह्वाट इज फिलोसोफी’ पढिरहेको थिएँ । सत्य, तथ्य र ज्ञानका पाटाहरुलाइ ओल्टाइपल्टाइ केलाइएका उनका विचारहरुले तपाँइकै शब्द सापट लिएर भन्दा मलाई घनचक्करमा पारिरहेका थिए । आफ्ना लागि संसार हो कि संसारका लागि म हो भन्ने ओर्टेगाको प्रश्न र उनकै जवाफहरुले मेरा कान तताइरहेका थिए । हुनपनि , सोच्ने र घोत्लिनेहरुका लागि जीवन यति जटिल, यति रहस्यमयी र यति अन्यौलग्रस्त छ कि , त्यसको कुनै सीमा नै छैन । कोही नसोचेरै दिन बिताउनेहरुका लागी जीवन स्याउ जस्तो नरम पनि हुनसक्छ तर तपाँइ घनचक्करका लेखक वा त्यस्तै अरु कोही संवेदनशीलहरुका लागी जीवन ओखर जस्तै हो । ओखरमा जस्तै मान्छेका जीवनका गुदीहरु भित्र कतै खुम्चिएर , चाउरिएर बसेका छन् । तिनै खुम्चिएर वा चाउरिएर बसेका गुदीहरुलाइ भेटन तपाँइले ओखर फुटाउन खोजिरहनु भएको छ घनचक्करभरी ।

तपाँइले भेटेका गुदीहरु वा निष्कर्षरुका बारेमा बहसहरु हुन सक्छन , व्याख्याहरु हुन सक्छन , तर्कहरु गरिन सक्छन तर होइन नै भन्न सकिन्न । जीवन रहस्यमयी छ भन्ने आम भनाइबाट अलीकती अगाडी बढेर तपाँइले ‘होइन जीवन घनचक्कर हो’ भन्नुभएको छ । यती भन्नका लागी तपाँइले बुनेका कतीपय कथानक तानाबानाहरु अलीक असहज जस्ता पनि लाग्छन , भलै तीनले नेपालको पछिल्लो राजनैतीक अवस्थाका बारेमा चित्रण गरेका होऊन ।

नेपालको राजनैतीक अवस्था , त्यसले सृर्जेको अन्यौल र नेताहरुप्रती गरिएका व्यंग्यहरुप्रती मलाइ खासै केही भन्नु छैन । कतीपय समिक्षकहरुले यसैका वरीपरी रहेर तपाँइको पुस्तकप्रती गरेका टिप्पणीहरु पढदा ती समिक्षकको ज्ञानप्रती नै दया जागेर आउँछ । हुनत, नेपालमा पुस्तकको बिषयवस्तु र गहिराइले भन्दा लेखकको व्यक्तित्व र उसको र्’र्सकल’ले पुस्तकको उचाइ निर्धारण गर्छ । खासमा, नेपालमा पुस्तक के हो भन्ने नै बहस चलाउन पर्नेछ । तपाँइजस्ता बौद्धिक लेखकहरुले यस्तो बहस चलाउन सक्नुहुन्छ । लेखिएका र छापीएका सबै, पुस्तक हुन्छन – यो प्रश्न सधैंभरी मेरो मनमा आइरहन्छ । कर्ण शाक्यको सोच भन्ने पुस्तकको हल्ला बढी हुनु र राधा भन्ने उपन्यासको चर्चा कम हुनुले नेपालमा पुस्तक प्रतीको सोचको चित्रण गर्छ । होस् , म अहिले त्यतातीर जान चाहान्न । तपाँइको उपन्यासको गहिरो दार्शनीक पक्षले नै यतीबेला मलाइ बढी सोच्न र लेख्न बाध्य तुल्याएको छ ।

घनचक्कर भन्ने शब्द नै यस्तो छ कि जस्को बिश्लेषण र व्याख्यामा अनेकौ बहस र तर्कहरु हनसक्छन । मेरो बिचारमा तपाँइले ६ वटा पानामा जीवन घनचक्कर हो भनेर लेखेको भएपनि दुइसय सतचालीस पृष्ठ बराबरको उपन्यासले दिने वजनमा कुनै कमी आउने थिएन । चित्त नदुखाउनहोला , मेरो लागी घनचक्कर उपशिर्षक अर्न्तर्गतको पृष्ठ १ सय ४२ देखि १ सय अठचालीस पृष्ठ सम्मको लेखाइ नै सम्पूर्ण पुस्तक हो । तपाँइले पुस्तकमा जीवन घनचक्कर हो भन्नका लागी तयार गर्नुभएको पृष्ठभमि त्यही मात्रामा त्यती ओजीलो भएन कि भन्ने लागेको हुनसक्छ मलाइ । जब जीबन घनचक्कर हो भन्न तपाँइले शुरु गर्नु भयो, त्यसलाइ टुंग्याउन नै बढी हतार पनि गर्नु भयो । तर कुनै शंका छैन , तपाँइले उपन्यासमा गहिरो दार्शनिक चिन्तनको बिऊ रोप्नु भएको छ ।
फरक के मात्रै हो भने घनचक्करमा, जीवनमा जस्तै वा ओखरमा जस्तै गुदी भित्र कतै खुम्चीएर बसेको छ । फूक्न पाएको छैन फुक्नपर्ने जति ।

तपाँइले पनि जानेकै ठाउँ हो अमेरिका , जहाँ भ्रम र यथार्थताहरु बिच घम्साघम्सी चलीरहन्छ हरपल । म केही महिना देखि यही घम्साघम्सीको संसारमा छु । अझ बढी घनचक्कर छ यहाँ । यहाँ कहिले भ्रमले जित्छ , कहिले यथार्थ हावी हुन्छ । भौतीक चकाचौधले दिन नसक्को मानसकि शान्ती भ्रमले दिन्छ । भ्रममा उपलब्ध नहुने साधन स्रोत त्यही भौतीक चकाचौधमा छ । अनी हामी – ती दुवैको तानातानमा छौं ।

ज्ञानले , बिचारले , मनले, भावनाले अर्कै कुरा खोजीरहेको छ । शरीरले अर्के कुरा खोजीरहेको छ । शरीरलाइ आराम हँुदा मनलाइ आराम नभइरहेको हुनसक्छ । मन शान्त हँुदा शरीर गलीरहेको हुनसक्छ । तपाँइले लेखेजस्तो मानीसका जीवनमा त्यती धेरै चक्रहरु कहाँ छन र – अनी तपाँइले लेखेजस्तो घनचक्करका चारवटा कारकहरु पनि छैनन । दुइ मात्र मूल कारक छन । तपाइकै शब्दमा भन्ने हो भने पनि मनोवैज्ञानीक र पदार्थवादी । बाँकी दुइ कारकहरु तीनै अघिल्ला दइ कारक मनोबैज्ञानीक र पदार्थवादीका पूच्छरहरु न हुन ।

मानीलीउँ , दुइवटा बाटाहरु छन । चोकमा मान्छे छ । एउटा बाटो हिंडेको मान्छेले अर्को बाटोका मान्छेलाइ कहिले सुखी देख्छ , कहिले दुखी देख्छ । अनी कहिले त्यता गए ठिक हुन्थ्यो कि भन्ने ठान्छ , कहिले यतै ठिक छ कि भन्ने ठान्छ । बस यत्ती हो । मान्नुस ती दुइबाटाहरु भनेका पूर्वीय र पश्चिमी दर्शनहरु हुन । जुन दिन ती दुइ दर्शनहरु एकाकार हुन्छन , त्यही दिन तपाँइले मानेको घनचक्कर र मैंले मानेको अलमल समाप्त हुनेछ । भौतीकतासँग जोडिएको मानसकि छटपटी र मानसिक भोक कहिल्यै पुरा हुँदैन । न कुनै राजनीतीले , न कुनै नेताले, न कुनै प्राध्यापकले त्यो भोक पुरा गराउन सक्छ ।

घनचक्करलाइ मैंले आजको यूगको मान्छेको छटपटीको रुपमा बुझेको छ । त्यस्तो छटपटी जो कहिल्यै शान्त हुँदैन । नेपाल संसारको अती गरिब राष्ट मध्येको एक -भौतीक रुपमा । अमेरिका संसारको अती धनी राष्टमध्येको एक -भौतीक रुपमा । मानसिक रुपमा कहाँका मानीस बढी धनी होलान् । अमेरिकीहरुमा बढदै गएको नैराश्यता (एक खालको पागलपन) देख्दा नेपाली नै भावनात्मक रुपमा धनी छन कि जस्तो लाग्छ । आत्मिक सन्तोषका दृष्टिले नेपाली धनी छन , भौतीक सन्तोषका दृष्टिले अमेरिकीहरु धनी होलान् । तर छटपटीको अन्त्य कहीं पनि भएको छैन । न नेपालमा अन्त्य हुन्छ , न अमेरिकामा , न घनचक्करमा ।

समयसँगै मान्छे जव परिवर्तन हुन्छ , तव हिजोको सत्य, आजको शंकाको घेरामा पर्छ । यही शंकाको घेरा सधैंको छटपटी हो । सधैंको घनचक्कर हो । नाम त बिर्सेँ कुनै एकजना चिनीया चिन्तकले बर्षौ पहिले लेखेको एउटा कथाको सार अहिले म सम्झिरहेको छु । केही कुराको खोजमा हिंडेको घनचक्करको म पात्र सत्य हो कि बाँकी परिवेश सत्य हो भन्ने सन्दर्भमा त्यही कथा उल्लेख गर्दै यो पत्र अन्त्य गर्न चाहान्छु । कथामा -एउटा मान्छे रातभर सपनाहरु देख्छ । सपनामा उ खान्छ , हिंडछ, काम गर्छ , साथीभाइहरुसँग गफगाफ गर्छ , मनोरन्जन लिन्छ अर्थात् ती सबै गर्छ , जो दिउँसोमा गर्छ । अनि उ आँफैमा प्रश्न गर्छ मैंले राति सपनामा देखेको सत्य हो कि विपना भनिएको समयमा मैले गरेका क्रियाकलाप सत्य हुन ? गर्न त मैंले दुबै समयमा उस्तै क्रियाकलाप गरिरहेको छु । …

सन्जय घिमिरे/अमेरिका
sghimire2003@yahoo.com

No related posts.