• युनिभर्सिटी अफ लाइप्चिस, डोएचलाण्डको कार्यक्रमका एक विकासशास्त्री सहभागीले फ्याट्टै चाणक्यनीतिको प्रश्न सोधे, “संघीय नेपालको भाषा कुन हुन्छ?” भाषाको संरचना र त्यो संरचनाको विज्ञानमा रमाउने हामी र सौन्दर्यशास्त्रीहरु त अलमलमा पो पर्यौं। हाम्रो माथि चाणक्य–काठमाडौं छ। त्यो माथि पनि दिल्ली, बेइजिङ, वासिङटन आदि छन्। फेरि हामी त माथिको भरमा बाँच्ने देश र नागरिक।
• दक्षिण एशियाली देशहरुको पंक्तिमा नेपाल विभिन्न मातृभाषाहरुको एक “सुनौलो भाषिक भण्डार” नै हो। संसारका नामूद भाषाविदहरु नेपालको बहुल भाषिक भण्डारहरु देखेर चकित पर्दछन्। त्यसको मुक्तकण्ठले प्रशंसा गर्दछन्। यी बहुल मातृभाषाहरुको संरचना, विशेषता र महात्म्यलाई नामूद शैक्षिक संस्थाहरुका जर्नल र पुस्तकहरुमा छपाउन, वौद्धिक अभ्यास गर्न, ख्याति कमाउन र भाषाको जादुसँगै मानव विकासको पहेली सुल्झाउन आतुर छन्।
• हामी यसरी अपार अमीर हुँदाहुँदै पनि कंगाल दर्याइएका छौं। यसको कारकतत्व र समाधानका उपायहरु केही हरफहरु मुनि सुझाउने नै छौं।
समकालीन नेपालको चाणक्यनैतिक परिवृत्तमा संघीयताको बारेमा धेरै ठूला कम्पनहरु गए–भएका छन्। कम्पनपछिको स्थिरता अनुभव हुन बाँकी नै छ। यहाँ अङ्ग्रेजीको पोलिटिकल शब्दलाई दक्षिण एशियाको झर्रो भाषामा चाणक्यनैतिक भनिएको छ। संघीयताको वहसमा जति रेक्टर स्केलको चाणक्यनैतिक कम्पन भइरहेको भए पनि त्यसको तुलनामा संघीय नेपालमा भाषाहरुको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने बारेमा चाहिँ कम्पन नै छैन भन्दा पनि अतिसयोक्ति हुँदैन।
मैले यहाँ लेख्नै पर्ने वाध्यात्मक परिस्थिति भनेको यो ईशाको २ डिसेम्बर, बुधवारका दिन लाइप्चिस विश्वविद्यालय, युरोपेली संघले ल्याइदियो। यस दिन यो विश्वविद्यालयमा विकाशशास्त्री, स्रष्टा वा सौन्दर्यशास्त्री र भाषाशास्त्रीहरु एकै चौतारीमा बसेर त्रिकोणात्मक भलाकुसारी गर्ने शुभमुहूर्त जुर्यो। राजधानी काठमाडौंबाट जिटिजेड मार्फत तीन जर्मनेली विकासशास्त्री र चार नेपाली सौन्दर्यशास्त्रीहरु लाइप्चिस सहरको विश्वविद्यालयमा विकास र नेपाली साहित्य लिएर आउनु भएको थियो। यही विश्वविद्यालयमा विकास र साहित्यको तानावानामा भाषाशास्त्र पनि समावेशीमा पर्नुमा दैवसंयोग नै मान्नु पर्छ। विकास र साहित्यसँगै सहभागीमध्येका एक सहभागी कवि तथा गीतकार भूपाल छाङछा (राई) ले शिक्षा विभाग/मन्त्रालयको समावेशी/समाहित कार्यपत्र पुस्तिका ‘दोस्रो भाषाको रुपमा नेपाली शिक्षण’ पनि कोसेली लिएर आउनु भएको थियो।
दैवसंयोग किनभने यस विश्वविद्यालयमा पूर्वी नेपालका दुई लोपोन्मुख किराँती भाषाहरु (छिन्ताङ र पुमा) को बृत्तर अभिलेखिकरण (सिपिडिपि) तथा अध्ययन भई रहेको छ। मेरो अनुसन्धान चाहिँ ओल्लो किराँत क्षेत्रको किराँती–कोँइचको भगिनी भाषा किराँती–बायुङमा छ। सो दिनको त्यस त्रिकोणात्मक चौतारीमा कार्यक्रमको संयोजकको तर्फबाट किराँती–याक्खा व्याकरणमा विद्यावारिधि गर्दै गरेकी युवा भाषाशास्त्री डियाना शाकोले संसारभरि भाषाको भाषिक पर्यावरणको परिस्थिति र सिपिडिपिको उपलब्धी बारे आफ्नो प्रस्तुतीमा प्रकाश पारिन्। भाषाशास्त्रीहरुको भाषा सम्वन्धी दृष्टिकोण भने मूलतः विज्ञानकै रुपमा हुन्छ चाहे त्यो भाषाको वक्ता नगन्य कुसुण्डा होस् वा अरबौं चिनिया। भाषाको संरचना र यस संरचनाको विज्ञान नै भाषावैज्ञानिकको मूल धेय हो।
तथापि कार्यक्रमका एक विकासशास्त्री सहभागीले फ्याट्टै चाणक्यनीतिको प्रश्न सोधी हाल्नु भयो, “संघीय नेपालको भाषा कुन हुन्छ?” भाषाको संरचना र त्यो संरचनाको विज्ञानमा रमाउने हामी र सौन्दर्यशास्त्रीहरु त अलमलमा पो पर्यौं। हाम्रो माथि चाणक्य–काठमाडौं छ। त्यो माथि पनि दिल्ली, बेइजिङ, वासिङटन आदि छन्। फेरि हामी त माथिको भरमा बाँच्ने देश र नागरिक। मभित्र कार्यक्रमले भाषा र चिनारीको साँच्चैको तरङ्ग उछाली दियो। यहाँ म त्यो तरङ्गहरुको प्रस्तुतीतिर नलागेर हाम्रै परिवेशको संघीयतामा भाषाहरुको व्यवस्थापन कसरी गर्न सकिएला भन्ने जुक्ति निकाल्नेतिर लाग्नेछु। यो जुक्ति निकाल्न म संसारभरिका ठूला बठ्याइँका कुरा त गर्दिन; तर दक्षिण एशियाली भाषिक परिवेशलाई छोएर मेरो गाउँ कटुन्जेको भाषिक पर्यावरण साथै परिवेशको तथ्य जोड्ने छु। यद्यपि सो कटुन्जे गाउँको भाषिक पर्यावरणबाट नेपालको चार हजार जसो गाउँहरुको लागि सामान्यिकरण गर्नु गलत हुनेछ।
दक्षिण एशियाली देशहरुको पंक्तिमा नेपाल विभिन्न मातृभाषाहरुको एक “सुनौलो भाषिक भण्डार” नै हो। संसारका नामूद भाषाविदहरु नेपालको बहुल भाषिक भण्डारहरु देखेर चकित पर्दछन्। त्यसको मुक्तकण्ठले प्रशंसा गर्दछन्। यी बहुल मातृभाषाहरुको संरचना, विशेषता र महात्म्यलाई नामूद शैक्षिक संस्थाहरुका जर्नल र पुस्तकहरुमा छपाउन, वौद्धिक अभ्यास गर्न, ख्याति कमाउन र भाषाको जादुसँगै मानव विकासको पहेली सुल्झाउन आतुर छन्। कतिपय भाषाविदहरु त नेपालको भाषिक बहुलता र सौदर्यसँग प्रेममा फसेर ६० दशकको अन्त्यदेखि आजसम्म पनि टुरिष्ट भिसाका लागि पर्यटन बोर्डको ढोका ढक्ढक्याइ रहेका छन्।
हामी यसरी अपार अमीर हुँदाहुँदै पनि कंगाल दर्याइएका छौं। यसको कारकतत्व र समाधानका उपायहरु केही हरफहरु मुनि सुझाउने नै छौं। अघि हामीले भाषिक पर्यावरण र व्यवस्थापन अवधारणाहरुको उल्लेख मात्रै गरेका छौं प्रष्ट्याएका छैनौं। पूरै संसारको भाषिक पर्यावरण र व्यवस्थापनको कुरा त के दक्षिण एशियामा पनि चीन, पाकिस्तान, वंगलादेश, श्रीलंका र भुटानलाई छाडेर भारतको एउटा सानो उत्तरपूर्वी प्रान्त सिक्किमको दृष्टान्तलाई हेरौं। यहाँ सिक्किमलाई नै दृष्टान्तको रुपमा छान्नुको प्रमुख उद्देश्य भनेको मैले सिक्किमको गाउँ–घर र राज्यनीतिलाई ई. २००१ देखि २००५ सम्मै उच्च अध्ययनको सिलसिलामा जेएनयु, नयाँ दिल्लीबाट पटक पटक अवलोकन, अध्ययन–अनुसन्धान र आत्मसात गर्ने मौका पाएको छु।
यो अध्ययन क्रममा मैले के देखेभोगेको छु भने सिक्किम सरकारले आफ्ना सम्पूर्ण नागरिकहरुले बोल्ने मातृभाषाहरुलाई प्रवर्द्धनात्मक र समतामुलक सकरात्मक राज्यनीति अवलम्बन गरेको छ। यस नीति मुताविक सिक्किम सरकारले भारतभरि मण्डल कमिसनको अभ्यासपश्चात् ११ स्थानीय/क्षेत्रीय भाषाहरुलाई चिनारी प्रदान तथा व्यवस्थापन गरेको छ। भाषिक सहअस्तित्वको अभ्यास र विकासमा सिक्किम सरकारको प्रयाश संसारकै एक अद्भूत मोडेलमा गनिन्छ भाषावैज्ञानिक, भाषिक पर्यावरण र व्यवस्थापनको दृष्टिकोणले। किनकि नेपाली, अङ्ग्रेजी, हिन्दी अनि स्थानीय/क्षेत्रीय भाषाहरुको आ–आफ्नै स्थान, सम्मान र मर्यादाहरु छन्। “म गर्न सक्छु” भन्नेलाई राज्यनीतिले हतोत्साही गरेको उदाहरण मैले सो अध्ययनक्रममा भेटिन। राज्यको भाषा नेपाली भएर पनि नागरिकहरुले कार्यालय र शिक्षामा अङ्ग्रेजी माध्यम अप्नाएका छन्। भाषिक सहअस्तित्वको वेजोड समागम छ।
यसमा त नेपालको झनै आफ्नो विशिष्टता छ। मेरो आफ्नै विकट गाउँ भने ओल्लो किराँत, ओखलढुङगाको कटुन्जे हो। यो गाउँ भाषिक पर्यावरणको हिसावले बहुल छ। नेपाली मातृ वा पहिलो भाषा हुनेहरुको संख्या बहुमतमा छ। हामी बाँकी अल्पमतमा छौं। मेरो मातृभाषा किराँती–कोँइच हो। यसको बाहिरिया नामहरुमा सुनुवार, भुजुवार, पृथवार, मुखिया र सुरेल पनि हो। वडा नम्बर २, ३ र ४ मा हामीसँगै बढी तामाङ भाषीहरु छन्। यस्तै ५ र ६ वडाहरुमा केही किराँती–कोँइच, केही गुरुङ, केही नेवा(र) साथै भुजेलहरु पनि छन्। ७ मा केही किराँती–कोँइच भाषी भए पनि पुरानो पुस्ता बाहेक बच्चाहरुले आफ्नो भाषा शायदै बोल्छन्। वडा १ को पनि त्यही हालत छ। ७, ८ र ९ भने प्रायः नेपाली वक्ताले मात्रै भरिएको छ। म ज्यामिरबोटे शिक्षालयमा स्कुले केटो हुँदा गुरुङ, नेवा(र)हरुले आफ्नो मातृभाषा बोलेको थाहा छैन। तामाङ भाषीहरुको त प्रायः शिक्षालयमा सहभागिता नै थिएन।
सो शिक्षालयमा मैले नेपाली (१ कक्षाबाट), अङ्ग्रेजी (४ बाट) र समस्कृताम (संस्कृत ६ र ७ मा) पढेको हुँ। मेरो घरको मातृभाषामा शिक्षाको त्यस्तो कुनै व्यवस्था थिएन २०४३ साल पहिले र अहिले पनि छैन। प्रत्येक बर्षको १४ पौषमा हामीलाई गुरुहरुले “हाम्रो राजा हाम्रो देश एउटै भाषा एउटै भेष” भन्ने नारामा गाउँ घुमाउनु हुन्थ्यो। हामी पनि सोही नारामा गाउँको परिक्रमा गर्दथ्यौं। अहिले थाहा पाउँदा पो त्यो नारा त माथि काठमाडौंका चाणक्यहरुबाट आउने हो रहेछ।
समयले कोल्टो फेर्यो। कैयन् बडेमाका चाणक्यहरु ढले। तथ्यहरु ढले तासपत्तिका घरझैं। मेरो गाउँको बहुल भाषिक पर्यावरण लगाएत देशभरि ९२ भाषाहरु र १०१ जाति/जात छन् भन्ने नयाँ सत्य आयो। तर यो पनि अन्तिम सत्य भने होइन। ओल्लो किराँतका युवा राष्ट्रकवि प्रदीप द्वार्वाङचा (राई) ‘व्याकुल माइला’ को राष्ट्रिय गानमा “…बहुल जाति, भाषा, धर्म संस्कृति छन् विशाल” भन्ने हरफ पर्नुले पनि नेपाल देशको सो वास्तविकता झल्किन्छ।
यहाँ अब बदलिंदो यो बहुलताको समावेशी परिवेशमा अघिको चाणक्यनीति प्रश्नको वास्तविकतातिर लागौं। नेपाल राष्ट्रको निर्माणमा नेपाली भाषाको भूमिकालाई देशको कुनाकाप्चा र विदेशको महलमा बस्ने कुनै पनि नागरिकहरुले विवाद उठाएका छैनन्। उनीहरुले कति मात्रै कुरा उठाएका हुन् भने हाम्रो बहुलभाषी वास्तविकता, अमीरत्व र भूमिकालाई स्वीकार्दै हाम्रा विविधताहरुको व्यवस्थापन गर्ने मौका हामी नागरिकहरुलाई नै फिर्ता गर। त्यसको लागि सर्वप्रथम त चाणक्यनीति जुन निर्माणधिन अवस्थामा छ त्यसमा नै लिखितम गरी देउ। लिखितम गरेको कुरालाई पालना गरी देउ। जस्तो कि पूर्वी नेपालमा किराँती–याक्थुङ (चोङ, लिम्बू, सुब्बा) भाषिक समुहले जुन लिखितम इतिहासको कुरा उठाइ रहेका छन् त्यसको कदर गरी देउ। मुद्रा, परराष्ट्र र सुरक्षालाई केन्द्रीय नेपालमा राखेर बाँकी कुरा स्वायत्त क्षेत्रीय राज्यहरुमा विकेन्द्रित गरी देउ भन्नु अन्यथा, द्वन्द वा साम्प्रदायिकता होइन। यसलाई कर्ण शाक्यको जस्तो सकरात्मक सोच र कर्ममा ढाली देउ।
र नेपाली भाषा नि? स्पष्ट छ बहुलभाषी। समान तथा समतामुलक अवसर। देशका नागरिकहरु सवै बराबर। व्यवस्थापन नि? बहुलभाषी नागरिकहरुले उठाएको आवाजलाई सुनी देउ र उनीहरुलाई समावेश गर। उनीहरुले आदिवासीको मूलभूत मानव अधिकार संविधानमा लेखिनु पर्छ भनेर मस्यौदा जलाइ रहेका छन्। त्यो लेखी देउ। नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयलाई बहुलभाषी विश्वविद्यालयमा रुपान्तरण गरी देउ। हालको आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानलाई केन्द्रीय सरकारमा मिनिष्ट्री अव् इण्डिजिनियस अफेर्स् वा आदिवासी मामिला मन्त्रालयमा रुपान्तरण गरी देउ वाँकी अनावश्यक मन्त्रालयहरुको संख्या घटाएर। केन्द्रीय बहुलभाषी भाषासाहित्य प्रतिष्ठानको स्थापनामा ढिला नगरी देउ। अनि केन्द्रीय राज्यका यी तमाम् अंगहरुमा आदिवासीहरुलाई रगतझैं बग्न देउ। बहुलभाषी नेपाल अवश्य फुल्छ।
फुलाउने को नि? त्यो म आफैंबाट शुरु हुनेछ। कर्ण शाक्य, रविन्द्र मिश्र, महावीर पुन, गगन थापा आदिहरु केही गर्न सक्छन् भने म पनि अवश्य सक्छु। म पढाउँछु मातृभाषा र अन्तरराष्ट्रिय भाषा मेरो गाउँका मेरा छिमेकीका वालवालिकाहरुलाई। पाठ्यक्रम र पाठ्यापुस्तकहरु पनि तयार पार्छु त्यहींकै आवश्यकता र ढाँचामा। पढाउने मात्रै होइन कि त्यो स्थानीयताको आवश्यतालाई अवलोकन गरेर म नै कोर्छु त्यो गाउँको योजना, भविश्य र दीगो विकासको मार्गचित्र। म यो गर्न सक्छु किनकि म त्यो गाउँको माटोमा उम्रेको हुँ र मलाई थाहा छ यहाँको माटोलाई अझै कसरी उर्वर बनाउने भनेर। ८० प्रतिशत गाउँ नै गाउँले भरिएको देशमा शाक्य, मिश्र, पुन र थापाहरु जस्ता हामी सहस्र सन्तति छौं। हामी गरेर देखाउँछौं। हामी अवश्य गर्न सक्छौं। तर नागरिकहरुको करले करोडौंको जापानी कारमा साइरन बजाएर सिंहदरवार हुँदै अन्य दवार वा निवासहरुभित्र छिर्ने चाणक्यहरु मेरो कटुन्जे गाउँको अस्वित्व समेतमा पनि बेखबर छन् कारण नजरमा कुर्सी मात्रै झुण्डिएको हुन्छ।
स्रोत र संसाधान नि? हामी नै मानव स्रोत संसाधान। हामी नेपालवासी नागरिकहरु नै यो व्यवस्थापन र राष्ट्रनिर्माणको दीगो स्रोत र संसाधान हौं। फेरि पनि नागरिकहरुकै करको दुरुपयोग गर्दै करोडौंको जापानी कारको साइरनले अब नागरिकहरुको बाटो छेक्ने काम नगर। हामीलाई गति चाहिन्छ र चाहिएको छ। त्यो करको केही प्रतिशत हामी हाम्रो बहुलभाषाहरुको व्यवस्थापन र विकासमा खर्च गर्न चाहन्छौं। वयोवृद्ध चाणक्यहरुलाई चढ्नै परी हाल्यो भने पनि मेड इन जापान होइन। बरु वाग्लुङका मेकानिकले निर्माण गरेको सोलार कार चढ्ने हो; त्यसको प्रवर्द्धन, विकास र हौसलाका लागि। सम्पूर्ण युवा चाणक्यहरुले चाहिँ यो मा…थिको काठमाडौंमा साइकल चढ्नु पर्छ त्यो पनि मेड इन नेपाल। पिलिनमा उड्नु छ भने लाउडा होइन इन्जिनियरिङ क्याम्पसका इन्जिनियरिहरुले आविस्कार गरेको डाँफेमा उड्नु पर्छ। यस कार्यले हाम्रो देशमा भएका प्रतिभाहरुको मनोवल उच्च पार्ने छ र नागरिकहरुले तिरेको कर दुरुपयोग हुँदैन।
हामी नेपालका नागरिकहरुमा केही कुराको कमी छ भने त्यो मात्रै सकरात्मक राज्यनीति अनि उच्चमनोवल वा हौसलाको हो। मेरो मातृभाषामा एक पटक एक जना भाषा–संस्कृति प्रेमी पत्रकारले बरथा आदिहरुको जस्तो कार्टुन सृजनाको क्याप्सनमा लेखेथे, “लातुओइइइ, खोइली किङो किङो” अर्थात् “लौ नाघी गो नि खुट्टा तान तान”। जनमानसमा यो मनोविज्ञान व्याप्त पार्ने काम पनि त्यो मा…थिको चाणक्य केन्द्रले नै थोपरी दिएको हुन्छ; एउटै भाषा एउटै भेष जस्तो। के अझै यो सम्भव छ? हामी नागरिकहरु परिवर्तनको दिशामा छौं। हाम्रो दिशा परिवर्तनलाई चाणक्यहरुले रोक्न खोजे भने मेलम्ची जस्तो फेरि फेरि पेण्डुलम भएर हल्लनुको अर्को विकल्प निस्कने होइन।
मेलम्ची आयोजना सहरवासी र चाणक्यहरुको स्वार्थको लागि मात्रै होइन जस्तो अघि नै मैले मेरो गाउँ कटुन्जेको माटोको अवस्थाको कुरा गरें। त्यस अर्थमा सो आयोजना वन्न लागेको क्षेत्रमा आदि/अनादी कालदेखि बसोवास गरी आएका ह्योल्मो भूमिपुत्रहरुको ज्ञान बढी छ। त्यो ज्ञानको सम्मान, उनीहरुको सहभागिता, रोजगार, लाभांशको बाँडफाँड र पर्यावरणमा पर्न सक्ने असर र विस्थापन आदि कुराहरुमा उनीहरुलाई सँगै यात्रामा सामेल नगराइ हुँदै हुन्न। बहुभाषी संघीय नेपालमा भाषा व्यवस्थापन र विकासको कुरो पनि ठ्याक्कै त्यही हो। मातृभाषीहरुको सहभागिता नभइ हुँदै हुन्न।
र अब मैजारोतिर कवि तथा गीतकार भूपाल छाङछा (राई) ले मलाई उक्त दिन ल्याइ दिनु भएको शिक्षा विभाग/मन्त्रालयको समावेशी/समाहित कार्यपत्र पुस्तिका ‘दोस्रो भाषाको रुपमा नेपाली शिक्षण’ कोसेलीको छोटो प्रशङ्ग जोडौं। यस पुस्तिकालाई मैले शीरदेखि पुछारसम्म दोहोर्याइ तेहेराइ पढें। उही पाइयो हाम्रा कार्टुन निर्माताले भनेझैं एक अर्कामा तथानाम गाली नै गाली। तानातान नै तानातान। होइन बा…बा…अङ्ग्रेजी भाषालाई गाली गरेर, नेपाली भाषालाई गाली गरेर र आदिवासीहरुको बहुल मातृ वा पहिलो भाषालाई गाली गरेर नेपालमा भाषा–साहित्यको खातिर कसले पो नोवेल पुरस्कार पाएको छ हँ?
पंचायतको आधा जसो उमेर त हाम्रा चाणक्य र नव–चाणक्यहरुले यसै विताए पंचायतलाई गाली गर्नमै वा कुर्सी तानातानमै। उनीहरुकै फन्दामा अब हामी शाक्य, मिश्र, पुन र थापा आदि नागरिकहरु अङ्ग्रेजी, नेपाली र आदिवासी भाषाहरुलाई गाली गर्नमै समय खर्च नगरौं। हामीमा भएको अदम्य साहससँगै म मेरो हामी हाम्रो बहुल मातृभाषाहरुको व्यवस्थापन र विकासमा अघि बढौं चाणक्यहरुको कुर्सीसाइरनलाई निस्तेज पार्दै। हामी गर्न सक्छौं। यसमा जति लामो डोरी बाटे पनि गाँठो एउटै। र संघीयतामा भाषा व्यवस्थापन गर्न सक्ने भनेको पहिलो शर्त नै आदिवासीहरुको बहुलाभाषाको सिद्धान्तलाई आवाज अनुरुप संविधानमै किटान गरी लेखी देउ आँखामा छारो नहालीकन। विगतको पल्लो किराँत नीति र सम्प्रितिझैं विभेद नगरीकन। अनि पो त हामी गर्न सक्छौं।
Related posts:
मदन बज्राचार्ये जी र अरु नेपाली भाषा लै खस भाषा नामकरण गर्ने विद्वान (??) मित्र हरु,
म तपाइको इन्डियन दलाल हरु बिरोधि, जातिय साम्प्रदायिक बिरोधि देश भक्ति पूर्ण कुराको सधै समर्थक रही आएको छु……. तर यो भाषा को कुरामा म समर्थक हुन सकिन….. अन्येथा नलिनु होला…….
नेपाली भाषा लै खस भाषा रे??????? के हामि कथित जनजाति भनिने हरु पूर्वाग्रही भएका होयिनौ???
खस हरु को ठेट भाषा त कर्णाली प्रदेश मा बोल्ने खस, दोत्याली र केहि हद सम्म संस्कृत पनि हो…. खस हरु पहिलेको बिशाल नेपाल मा पर्ने कुमाउ र गढवाल मा पनि बस्छन….. तिनीहरुले बोल्ने भाषा र हाम्रो नेपाली भाषा मा धेरै फरक छ…… मुख्येताया खस हरु र अरु नेपाली हरु बीच सम्पर्क हुदै, भाषा परिस्कृत हुदै जादा आजको नेपाली भाषा बनेको हो……र यो भाषा संसार मा बस्ने नेपाली हरुको साझा भाषा बनेको हो………………….बरु म खस हरुमा महानता देख्छु…….आफ्नो खस भाषा र जातिए संकीर्णता छोडेर नेपाली भाषा लै नै आफ्नो ठानी सके……… तर हामि जनजाति भनिने हरु…अझै पनि हाम्रो सोचाई मा दरिद्रता छ……… तेसैले पनि हामि अझै नेपाली नबनी जनजाति बनिरहेका छौ…..
मात्रिभासा मा सपथ लै पनि मन्येता दिने गरि सम्भिधन संसोधन गर्ने भनेपनि, अब सबै इन्डियन आप्रबासी हरुले हाम्रो मातृभाषा हिन्दी हो भन्दै सपथ लिने भए….. ……नेपाली भाषा को बिरोध गरेर हिन्दी लाई रास्ट्रवासा बनाउने धेरै ठुलो सदेंत्र हुदै छ……….. …… एस्तो सद्येंत्र लै चिर्न जनजाति हरु अघि आउने पर्छ……….नेपाली भाषा
बिरोधि इन्डियन दलाल हरुको भण्डाफोर गरौ…..!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
जय नेपाल, जय नेपाली
मन परे हरियो, नपरे रातोः
8 
0
राम बहादुर लामा र सन्दिप जी/
“तेसैले खस् भाषाको बिरोध गर्न पनि खस् भाषाकै सहारा लिनु परेको छ क्या फसाद ..” यो अभिव्यक्ति मेरो होयिन तपाईं सन्दिप जीकै हो/ तपाईं आफैले नेपाली भाषा खस् भाषा भएको सत्य कुरा भन्दै हुनु हुन्छ/ खस् समुदाएको मातृ भाषा आज नेपालको रास्ट्र भाषा तथा सबै नेपालीको बोलि भएकोले तेस्लाई नेपाली भाषा भनिएको हो/ तर यो भाषा खस् समुदाएको मातृ भाषा हो/ जातिय मातृ भाषाको हिसाब ले हाम्रो रास्ट्र भाषा खस् भाषा हो/ सबै जातिले यो भाषालाई जिब्रोको बोलि बनाउंदै आएको छ र माया र सम्मान गर्छन/ येस्मा कोहि किन आक्रोशित हुनु पर्यो/
मन परे हरियो, नपरे रातोः
2 
2
मदन बाबु,
पहिले, मेरो माथि को कमेन्ट को सही कोट,
“त्यसैले “खस् भाषा” को बिरोध गर्न पनि “खस् भाषा” कै सहारा लिनु पर्ने “बाध्यता”, क्या फसाद !!”
इन्भार्तेट कमा (“..”) भित्र लेख्नु को मकसद के हो? भन्ने तपाई लाई मालुम नभएको जस्तो लाग्यो/ अब त मालुम भयो कि?
त्यसैले “तपाईं आफैले नेपाली भाषा खस् भाषा भएको सत्य कुरा भन्दै हुनु हुन्छ” भन्ने तपाईको गलत दावीलाई सच्यौंदा कसो होला?
मन परे हरियो, नपरे रातोः
0 
1
सन्दिप छोरा/
बाबु भन्नु भयो त् संदिप्लाई छोरा भन्नै पर्यो नि/
अरु भन्नु बेकार भए/ रास्ट्र भाषा प्रति हाम्रो प्रेम येथावट रहिनै रहन्छ तर त्यो खस् भाषा होयिन भन्नु गरिब भएको कारणले छोराले बाबु भन्न नरुचाएको जस्तै मात्र हो/ रास्ट्र भाषाको इतिहास पढ्नुस/
मन परे हरियो, नपरे रातोः
1 
3
हामि नेपाली सबै को गुदी कुरा मा ध्यान नदियेअरा बोक्रे कुरा मा समय फाल्ने प्रबिर्ती छ. सफा पानि खान नपाएर बर्साई पिच्छे सयौं मान्छे मर्ने देस मा कुरा चाही जात भाषा राज्य को. अजब देस को गज़ब चाला.
जात को कुरा, कुनै जात बिसेस ngo बाला लै चाहिया छ अनि सबै तेस्को पछाडी दौडेका छन्.लेखक पनि एती तिर को हुनुहोला जस्तो छ.
भाषा को कुरा, सकी नसकी ऋण गरेर छोरा छोरि लै सहर पठाउने किन भन्दा अंग्रेजी जान्यो भनि प्रगति गर्छा भनेर. अनि कसका लै चाहिएको मात्री भाषा. गाउँ मा बस्ने गरिब को लागि?
अब राज्य को कुरा गरम, नेपाल देस नै कुन ठुलो छ र. खरो सब्द मा भन्ने हो भने लगौंटी जत्रो छ. अब एस्लाई टुक्राएर कत्रो राज्य बनाउने. हुँदा हुँदा प्रधान पंच बन्ने मान्छे मुख्य मन्त्रि हुने होला.
फेरी एक पल्ट, अजब नेपाल गज़ब चाला.
मन परे हरियो, नपरे रातोः
5 
1
We should always seek good association. Then our life will be successful. If we live with good association, then we cultivate knowledge.
तर हाम्रो संगत नै राम्रो भएन । हाम्रो सोचाइ नै राम्रो भएन । गरिवी र दरिद्रता र सन्किर्णता नै हाम्रो बिशेषता भयो । गरिव छैनउ तर पनि गरिव । किनकी सोचाइ नै गरीव छ । अती तल्लो स्तरको सोचाइ । सधैंको दरिद्र । किनकी अरुको डाहा गर्ने लोभी छौ । एउटाले सत्ता पायो, अर्कोलाई डाहा भयो । आफ्नु बुद्धी पुगेन, अर्कोलाई दोश दियो । १४ हज्जार नेपाली मरे, दस लाख मार्ने कुरा हुँदैछ । केवल आफ्नु सत्ताको लागि । बिकासित देश्हरुमा पशु पंक्षिका अधिकारका कुरा गरिन्छन, कडा रुपमा लागु पनी हुन्छन । तर नेपालमा दरिद्र सोचाइ भएकाहरुले दस लाखको रगतमा पौडी खेल्ने सन्कल्प राख्छन । अली अली भएका असल मान्छे पनि जाने ठाउँ छैन । जता ततै दरिद्र सोचाइ भएका मात्रा भेटिने । कुनै पनि नाताबाट राजनीतिक मुल्य मात्र उठाउने कुरा गरिन्छ । जातको कुरा गरेर राजनीति गर्ने कुरा गरिन्छ । भएको ठुलो धान खाने खेत दस ठाउमा चिरेर कृषिमा क्रान्तिको कुरा गरिन्छ । स्कुल र क्यम्पस भत्काएर निशुल्क शिक्षाको आह्वान अलापिन्छ । सडक तोडफोड गरेर बिकासको कुरा गरिन्छ । गाडीमा आगजनी गरेर, मान्छेहरुलाई मर्कामा पारेर मानवाधिकारको कुरा गरिन्छ । जताततै दरिद्र र साघुरो मनस्थिती कायम छ । बाउले आर्जेको सम्पत्ती लुकाएर ‘छैन’ भन्ने दरिद्र सोच पालिएको छ । कसरी हुन्छ नेपाल र नेपालीको भलो । आफ्नु बाद के हो थाहा छैन, अरुको बाद्को सिको गरिएको छ । के हो माओबाद, के हो मर्क्स्बाद, के हो लेनिन्बाद ?? कहिले बुझ्ने कोशीस गरिएको छैन । काग कराए झै ‘का का का का’।।।।।।बिना तुकको स्वोर ।
तेसैले अहिलेको जातजातिमा आधारित खन्डनले केवल बिखण्डन ल्याउछ । बुझ्ने थोरै छन जो राजनीति गरिरहेका छन । नबुझ्ने हरु काग भएका छन । का का का का का का का का का का का का का ———बिना तुकको रटाइ !!!
जय देश
मन परे हरियो, नपरे रातोः
14 
1
सम्मुख जी,
धेरै राम्रो कमेन्ट , ल धन्यबाद छ है !!!
मन परे हरियो, नपरे रातोः
1 
1
“सबै नेपाली पंच हुन् र सबै पंच नेपाली हुन्” भनेर एकताका भन्ने गरिन्थ्यो | यो लेख्दा लेख्दै मलाइ खित्का पो छुट्यो| भन्न पनि कसरी सक्या! त्यस्तै “हाम्रो भाषा, हाम्रो भेष प्राणभन्दा प्यारो छ”| भाषा त ठिकै छ, तर भेष कसरी प्राणभन्दा प्यारो हुन्छ? त्यो पनि दौरा-सुरुवाल | न मेरा बाबु बराजेले लगाए, न मैले नै कहिल्यै दौरा-सुरुवाल लगाएँ | एकताका नागरिकतामा टोपी लगाएको फोटो अनिवार्य हुनुपर्ने प्रावधानले गर्दा मेरो बुवाले नागरिकता नै लिन मान्नु भएन, भेषको त कुरै छोडौं | नेपालका धेरै जातीय समुदायहरुले दौरा-सुरुवाल र ढाका टोपीलाई आफ्नो भेष मान्दैनन| कुरो भाषाको गर्नुपर्ने, म त भेषतिर पो गएछु | अहिलेसम्म चलन चल्तीमा आएको नेपाली भाषालाई नै सम्पूर्ण नेपालको सम्पर्क भाषाको रुपमा राखिराख्नु पर्छ र नेपालमा रहेका विभिन्न भाषा भाषिकाहरुको पनि विकास गर्न अत्यावश्यक छ, कारण भाषाकै माध्यमबाट जातीय पहिचान हुन्छ, आफ्नो परिचय बन्छ | लिम्बुवान संघिय राज्यमा नेपाली भाषाको सट्टा लिम्बु भाषा सम्पर्क भाषा हुनुपर्छ भनेर प्रतिगामीहरुले भांड भैलो गर्न सक्छ, तर सचेत लिम्बुवानीहरुले उनीहरुले उचालेकै भरमा नेपाली भाषाका विरुद्व लान्ग्लात्ती प्रयोग नगरेकै बेश ! नेपाली भाषा बोलेकै भरमा हामी छेत्री बाहुनको टांगमुनि छिरेको हुँदैन | यी कुराहरु सबै सबै संघिय राज्यमा लागु हुन्छ |
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
14 
4
संसाङ लामा ज्यु,
हजुर ले २ वटा कुरामा, हृदय देखी निस्पक्ष देखिनु भयो।
१. जात को आधार मा देश लाई बिभजन नगरौ भन्ने
२. भाषा को मामिलामा जबर्जस्ती मात्री भाषा भन्दै नलाद्नु ( अथवा भाषा भनेको बिशुद्द संपर्क को माध्यम हो र अरुको भाषा बोल्दइमा उनिहरुको दास होइन भन्ने)
************************
संसाङ ज्यु, कहिले काही त हजुर माओवादी को अन्धभक्त देखिनु हुन्छ र सत्य कुरा पनि बोल्न सक्नु हुन्न । कृपया मेरो कुराले हजुर लाई चित्त दु:खछ भने माफि पाउँ।
************************
मन परे हरियो, नपरे रातोः
6 
2
कुन चाहिं सत्य कुरा मैले लुकाएँ हौ देशभक्तजी ! वाई सी एल को नाममा केहि उरन्ठेउला युवाहरुले गरेका बितण्डा मलाइ पनि मन परेको छैन | यहि कुरा मेरो कलमबाट तपाईंले बकाउनु खोज्नु भएको ? यी मैले बकें | तर एमान्ग्रेसले गरेका कर्तुतहरु पनि साथीहरुले लाज नमानी भन्नु पर्यो |
मन परे हरियो, नपरे रातोः
3 
0
१००% ठीक हो त्यसैले तपाईंहरु डा.लाल–श्याँकारेलु रापचा, कर्ण शाक्य, रबिन्द्र मिश्र, महाबीर पुन, गगन थापा हरु देशलाई नेत्रित्व गर्न अगाडि आउनु पर्यो । हाम्रो सधैं साथ र सहयोग छ ।
यी Date expired चाणक्यहरुबाट कुर्सी मोह भन्दा अरु के नै पो आश गर्न सकिन्छ र?
मन परे हरियो, नपरे रातोः
4 
8
भ्रम नपरोस, मैले Date expired चाणक्य भनेर नेपालका कथित नेता भनाउदाहरूलाई भन्न खोजेको हो | आदरणीय कर्ण शाक्य, महाबीर पुन लगायतका महानुभावहरुलाई हैन है |
मन परे हरियो, नपरे रातोः
2 
1
लेखकजी ले उठाउनु भयको राम्रो कुरा हो,तर यसमा संदिपजी (जापान )ले थप्नु भयको कुरा पनि अति नै महत्वपुर्ण छ !
तसर्थ,हामीले भाषाको कुरा उठाउँदा दुइटा कुरामा ध्यान जानुपर्छ भन्ने मेरो बुझाई छ !
पहिलो,हामीकहाँ भयको बहुल भाषा र संस्कृति भनेको हाम्रो देशकै सम्पदा हुन् , ,यिन लाइ जोगाउनु भनेको हाम्रो गौरव कायम राख्नु हो , आजको आधुनिक समाजमा यी कुराहरु बिस्तारै लोप हुन् सक्छन !अघि बढ्नको लागि बहुसंख्यक ले बोल्ने भाषा जान्नु अति आवस्यक हुन्छ!नेपाली राम्ररी बोल्न नजान्नेको लागि नेपालमै प्रगति गर्न गारो हुन्छ भने पश्चिमी देश को लागि अंग्रेजी त जान्ने पर्यो,त्यति पनि नभएर यूरोप मा त देशी पिच्छे अलग भाषा छ,जुन देश मा बस्यो त्यहाँकै भाषा जान्ने पर्ने हुन्छ !
त्यसैले आजको पुस्ता आफ्नो जातीय भाषा भन्दा पनि जीवनमा अगाडी बढ्न आवस्यक हुने भाषा मा समय खर्चिन रुचाउछ !जुन स्वाभाविक पनि हो !तर यसले गर्दा जातीय भाषाहरु र संस्कृति बिस्तारै लोप जुन सक्ने खतरा पनि हुन्छ !तसर्थ विविध जातीय भाषाको संरक्षण को लागि सरकारले भाषाविद हरुको सहयोग लिएर कदम चाल्नु अति आवस्यक हुन्छ !
तर यसो गर्दा,हाम्रो बालबालिकाहरु देश भित्र र बाहिरको प्रतिस्पर्धी समाजमा खडा हुन् कम्जोर नबनुन ,यस कुरामा पनि सचेत हुनुपर्छ !
सिक्ने उमेरमा आफ्नो जातीय भाषा मात्र पढेको बच्चाको लागि अलि ठुलो भयपछी अरु भाषा मा दक्षता हासिल गर्न गारो हुन्छ !त्यसैले जातीय भाषा संगै भबिस्यमा अघि बढ्न ,उच्च शिक्षा हासिल गर्न आवस्यक भाषा को जग सानै देखि बसाउनु पर्छ !
जातीय भाषा मै सम्पूर्ण पाठ्यक्रम हुनुले चाहिं बालबालिकाहरुको भबिस्य अलि खुम्चाउछ जस्तो लाग्छ !आफ्नो गाउँ परिवेश मा त उ बाठो टाठो होला तर बाहिर गएर प्रगति गर्न उसलाई गारो पर्छ !आधारभूत भाषाको ज्ञान अनिवार्य गरि पछी गएर स्वेच्छिक मा राख्दा सायद राम्रो होला कि !
यस बारेमा भाषाविदहरु ,मनोबैज्ञानिक हरु ले नै मन्थन गरे बेश हुन्थ्यो,नेताहरु ले भन्दा !
मन परे हरियो, नपरे रातोः
8 
1
भाषा भनेको कसैको बाउको बिर्ता हैन , अरुको भाषाको बिरोध गर्न पनि जरुरत छैन | आफुलाई जुन सजिलो लाग्छ जुन बुझिन्छ त्यही भाषा प्रयोग गर्ने हो |
मन परे हरियो, नपरे रातोः
9 
7
प्रिये देशभक्त साथि हरु!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
नेपाली लै हटाएर हिन्दी लै रास्त्रभाषा बनाउने सद्येंत्र नेपाल मा धेरै पहिले देखि सुरु भएको हो…..तेही सद्येंत्र अन्तर्गत नै नेपाल मा जाति-भाषा-धर्म को आधार मा साम्प्रदायिक राजनीति गर्ने इन्डियन दलाल हरु पनि आज भन्दा ५० वर्ष पहिले देखि नै थिए……… तराई काँग्रेस भन्ने दलाल पार्टी ले हिन्दी लै रस्त्रभासा बनाउनु पर्छ भनेर १९५० साल तिर नै माग गरेको हो……….अहिले यी माओबादी र ७ दल को सरकार ले ४० लाख इन्डियन आप्रबासी लै नागरिकता बाडेको ले गर्दा नै नेपाल को तराई अहिले बिखन्डन को संघार मा छ…………….
.नेपाल मा भाषा. को. कुरामा गहिरिएर चिन्तन र बिस्लेसन गर्नपर्ने समाए आएको छ……. नेपाल मा लगवग २०० भाषा को अस्तित्वो रहेको छ. ति सबैलाई सरकारी मन्येता र प्रयोग गर्न असम्भव छ…. केहि विद्वान मित्र हरुले नेपाली हाहेक अरु ठुलो संख्या मा जनता ले बोल्ने भाषा मैथली, भोजपुरी, अबधि, थारु, तामांग,नेवार, मगर, गुरुङ, राई , लिम्बु आदि जस्ता भाषा लै, र केहि इन्डियन दलाल हरुले हिन्दी लै पनि प्रयोग गर्न पर्छ भन्छन. तर आज थोरै संख्या मा छ भनेर ठुला १०/१२ वोटा भाषा लै मात्र मन्येता दिने हो भने, भोलि तिनीहरुको भाषा बोल्ने पनि धेरै संख्या मा हुनेछन, तेती बेला के त्यो सम्भव छ?? मान्येता र प्रयोग गर्ने भए २०० जति सबै भाषा लै नै मन्येता र प्रयोग गर्नुपर्छा, जुन असम्भव छ……….. अझ नेपाल जस्तो देश जहाँ जिल्ला, वोडा, गाउ, र टोल टोल मा मिस्त्रित जाति को बसोबश छ… तेंह यो नीति भनेको गृहयुध निम्त्याउने नीति मात्र हो……
हामी भन्छौ बरु हिन्दी को सट्टा मैथली, भोजपुरी……… तर ति भाषा हरु पनि नेपाल को तराई मा २० लाख जति ले बोल्चन, तर इंडिया मा कम्ति मा पनि ८ करोड ले बोल्छन……..अब हामि आफै सोचौ, के गर्ने?????? अहिले केहि नभएपनि अब को २० बर्समा तेस्ले नेपाल मा के प्रभाव पार्छ— त्यो हेर्नुपर्छ. … तेसकारण, अब हामीले देश को लागि केहि त्याग त गर्ने पर्छ, हामि आदिबासी र जनजाति भनिने हरु अघि आउने पर्छ. …
हुन त मा आफै तामांग हु र तामांग बोल्छु, तर नेपाल को एथार्थ लै हेर्ने हो भने मैले भन्ने पर्ने हुन्छ….नेपाल मा अब एक मात्र भाषा हुनुपर्छ………. त्यो हो नेपाली—— आफ्नो जाति र सम्प्रदाये भन्दा पनि समग्र देश नेपाल र नेपाली जाति को हित हुने किसिम ले सोच्नुपर्छ. र नेपाली भाषा लै मात्र राष्ट्र भाषा, सम्पर्क भाषा र सरकारी कामकाज को भाषा बनाउनु पर्छ र भारतीये
सद्येंत्र लाई चिर्नुपर्छ………………….
जय नेपाल, जय नेपाली
मन पराइएको प्रतिक्रिया। तपाईँलाई नि:
23 
3
भाषा मा विविधता ल्याउनु भन्दा एउटा लाई नै ब्यबस्थित बनाउनु राम्रो होला .
स्थानीय भाषा पनि प्रयोग त गर्नु पर्छ तर एउटा नै प्रमुख हुनु पर्छा चाहे त्यो जुन कुनै होस् . अहिले सम्म नेपाल मा सबै भन्दा धेरै अनुसन्धान भएको भाषा नेपाली नै होला जस्तो लाग्छा/ अरु भाषा माग गर्ने ले त्यो भाषा मा प्रस्ट ब्याकरण छ छैन , बिद्यालय को पाठेक्रम बनाउन सक्छ कि सक्दैन पहिले नै विचार गर्नु पर्ला / कुरा र गराइमा मा धेरै फरक हुन्छा / लोकप्रिय भासण गर्न जस्तो सजिलो पक्कै छैन होला
मन परे हरियो, नपरे रातोः
7 
4
नेपालको संदर्वमा यो अल्मलिएको बिशाये हो/ नेपालमा नेपाली भाषा/रास्ट्र भाषा भनिएको खस् भाषा बाहेक अरु कुनै जातिको भाषाले कानुनि मान्यता पाएको छैन/ उही आफ्नै परिबार बा समुदाय मा बोल्नु मा बाहेक/ त्यो अरु जात जातिको भाषा बन्देज लगाउने कानुन र अदालत को फैसला अझै लागु छन्/ येसैको आधारमा गिरिजा प्रधान मन्त्रि भएको बेला मैथिली नेवारी आदि municipality मा मात्र काम काजि भाषा बनाउने भनेको निर्णय बदर भएको थियो/
उहिले को सरकारले अरु भाषा माथि लगाएको बन्देज ले ती भाषाहरुको लिपि साहित्य लगभग लोप जस्तै भएर प्रचलन मा ल्याउन समेत अप्ठ्यारो हुने गरि अनुसन्धान को बिशाये सम्म भईसके/
अब यो कुरामा संबिधान सभाले देस संघियेता जाने र त्याहा स्थानिय भाषा समेत प्रचलन मा ल्याउने भनेता पनि ब्यबाहारमा ल्याउन धेरै मुस्किल हुने भएको छ/ खस् भाषीहरुको हालिमुली चलेको उहिले को सरकारले खस् भाषा लाई रास्त्रिये भाषा बनाएकोमा बिरोध गरेको होयिन तर उनीहरुले अरु भाषा दबाएको अपराधको कुरा गरेको/ देसको अन्य भाषा भनेको रास्ट्रको सम्पति थिए/ त्यो उनीहरुले लग भाग मास्ने अपराध गरे/
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
7 
12
हो हो
त्यसैले “खस् भाषा” को बिरोध गर्न पनि “खस् भाषा” कै सहारा लिनु पर्ने “बाध्यता”, क्या फसाद !!
मन परे हरियो, नपरे रातोः
4 
8
सन्दिप
सन्दिप हामि हरु खस् भाषाको बिरोधि होयिन/ हामि एस्लाई तपायिन्हारू भन्दा बढी संम्मान गर्छु किन कि जसरि भएको बा बनाएको भए पनि यो खस् भाषा रास्ट्र भाषा हो एसको मान रहे नेपालको मान रहन्छ र हामि ले खस् भाषा सम्मान का साथ् सिक्दै बोल्दै छौं / मात्र हामीले चाहेको कुरा भनेको देअस सबै भाषा भाषी को साझा फुल बारी बनाउन खोज्दै छौं/
अब तपयिन ले खिज्याकै बात अन्दाज लगाउनुस न खस् भासी हरु बरु हिन्दी भाषा लाई माया गर्छ देसको जनजातिको भाषा लाई कति हेला गर्छ भनेर/
मन परे हरियो, नपरे रातोः
5 
4
मदन जी
तपाइँ कहिले देश भक्ति को कति राम्रा कुरा गर्नु हुन्छ |फेरी कहिले काही सुरालै फुस्केको जस्तो लाग्छ मित्र |यहा हिजो को सरकार हरु र आज तत्कालिन सरकार को को समेत के कुरा गर्ने ?/यी पनि कुनै जनता प्रति प्रतिबद्द सरकार थिए र छन ??
यहा भासा मात्र किन सबै छेत्र अस्त व्यस्त नै थियो र छ नि ?
यो कुनै सिस्टम बसाल्ने र सुधार गर्ने नियत ले बनेका सरकार हरु र आज को समेत सरकार ,सरकार नै हैन |यो थोपरिएको,लादिएको ,जबर्जस्ति सरकार हरु हो ,अब यिनीहरु ले सुधार गरेन,येसो गरेन ,उसो गरेन भनेर भन्नु को कुनै अर्थ छ र भन्या ??
यदि जनताले सक्ने भए बर्खास्त गर्नु पर्ने सरकार ,झुन्दाउनु पर्ने नेताहरु भएको देस मा खालि भासा भासा !!यो त् फोहोर को डङ्गुर माथि बसेर राग दरबारी गाएजस्तो भएन र भन्या !!
मन परे हरियो, नपरे रातोः
1 
1
द्रोंजी
मैले भाषाको कुरा उठाएको होयिन मात्र कुनै साथीको उहिलेकै पाराको अरु भाषी हरुलाई खिज्याएको मा त्यो साथीलाई प्रतिक्रिया गरेको/ अहिले हामि भाषा बिबादमा र संघियेताको बिबादमा समेत उल्झिने खिज्याउने समय होयिन भनेर मलाई राम्रै हेक्का छ/
द्रोण जी तपाईंको भनाई कि उहिलेको र अहिलेको सरकार जनता प्रति प्रति बद्ध छैन भन्नु भएको १००% सहि छ/ तर अहिलेको सरकार उहिले सरकार को गल्ति सुधार्छु भनेर आएको ले उनीहरु बढी जिम्मेवार छन् तर उनीहरु उहिलेको जति पनि छैन/
मित्र, यी नेता हरुले सिस्टम होयिन खतम पो गरे यो पनि सहि भन्नु भयो/ तेसकारण म साथीहरु लाई भन्छु किन यिनीहरुको जस्तो आचरण हामि गर्ने भनि/ हामी मिल्नु पर्नेमा एकले अर्कालाई खिज्याउनु भन्दा कुनै पिडित व्यक्ति बा समुदायेले भएको बिकृतिको बारेमा लेख्दा सहि भए सहि भन्ने गलत भए गलत भानु बा उचित सलाह पो दिनु पर्ने/
अब प्रतिक्रिया हरु पढ्दा कोहि म कांग्रेसी भन्छ कोहि माओबादी भन्छ एक ले अर्कालाई गालि गलौज सम्म गर्छ/ हामि त् जनाताहौं नि/ उहिले पन्चायेत्मा पन्चे लाई पनि भोट दिएकै थिए तैपनि हामि पन्चे भयेन/ २०४६ साल पछी कोहि कांग्रेस लाई भोट दिए कोहि एमाले लाई कोहि जनमोर्चालाई अझ कोहिले पन्छेको पार्टीलाई पनि दिए/ तर के सन्धी दिए ययूतई पार्टीलाई? बहुमत आएको कांग्रेस अहिले कहाँ पुगे? तेस्तै एमाले जनताको नजर मा गिर्दै गए/ यो कांग्रेस एमालेको आचरण देखि वाक्क लागेर माओबादिलायिनै कतिले भोट दिए/ के उनीहरु कुनै पार्टीको भएत? तर हाम्रा साथीहरु आफुलाई जनता मान्न तयार छैन म कांग्रेसी भन्छ म माओबादी भन्छ/ यो त् आफुले आफैलाई अबमुल्यन भयो/
अब भाषाको कुरामा कुनै साथीहरु उही पाराको छन्/ बिशेष गरि नेवार समुदाय र नेवारी भाषा प्रति अलि बढिने नकारात्मक सोचाई राख्छन/ उनीहरुले यो भुलेकी नेपाली भाषा को उत्थान मा नेवारी लिपि र नेवारहरुको कति योग दान छ भनेर/ सानो उदाहरण लिने हो भने नेपाली संगीतमा तारा देवी नारायन गोपाल को नाम लिए पुग्छ/ तेस्तै साहित्यमा नेवार लेखक कबि हरुले नेपाली भाषामा धेरै योग दान गरेको छ/ नेवार हरु कहिले पनि नेपाली भाषाको बिरोधि भयेन र हुने पनि छैन/ नेवार समुदायेकै कुरा गर्ने हो भने देस मा प्राण को बलिदान दिने सहिद हरु धेरै नेवार छन्/ गिरिजा भन्दा नेवार गणेश मान के कम छ? एती हुँदा हुँदै पनि कोहि अझै नेवार जातिलाई खिज्याउँन पछी पर्दैनन्/
द्रोण जी, माथि एउटा साथीले नेवारले खस् भाषा मा लेखेनी भनि खिज्याउन्दा मैले प्रतिक्रियामा लेखेको नेवार हरु नेपाली भाषालाई अरुले भन्दा माया गर्छन सम्मान गर्छन भनेर/
मन परे हरियो, नपरे रातोः
1 
0
मदन्जी,
मेरो उपनाम लालु भएकोमा धेरैले बिहारको लालुको उपमा दिएर मधेशी पनि भने, तर म एक सुदुर पक्षिम को दलित, तर अर्को भाषा न भएकाले खस भाषी भन्नु पर्ला. सौभाग्यले भनौ, म पनि अरु जस्तै उच्च शिक्षा हासिल गर्न सके.पशिम तराइको बासिन्दाको नाताले अब म अर्को राज्यमा परि सके,तेसै पनि दलितको त राज्य नै छैन,साएद जनयुद्धमा उच्च जनजाती हरुले मात्रै योगदान गरे जस्तो देखियो(हुनत देशकै आश लाग्दो ठुलो पार्टी माओबादीले सबैलाई समान गर्नु पर्थ्यो! तर तेसो भएन), अब पहाडका खस र दलित जसको भाषा नेपाली(खस) छ,उनीहरु जातिय राज्यको सीमाको बिबादमा कता लाग्ने, त्यो भन्दा पनि तराइमा भएका खस् भासी दलितहरु कता लाग्ने? किनकी,नेपाल भन्ने देश त नाम मात्रैको हुने भो, जातिय राज्यकै हाली मुहाली हुने भो,उप रस्त्रपतिको बिबादमा ९१ भाषी नेताहरु एक जुट भएर नेपाली भाषालै खस भाषा भने, चरेसानन्द लै बिभुति भनि पद्मरत्नले सलाम ठोके,अब सशंक्जी, पुशाजी, वा मदन्जी लै मात्रै भन्ने कुरो भएन, नेपाली(खस)भाषा ले अपराध गरेको कुरो मदन्जीको भनाइले पुस्टि गर्छा,एदी तपैहरुले तेस्तो महसुस गर्नुहुन्छा भने यो भाषालै तिरस्कार गर्ने अधिकार छ,जे सुकै होस् यो बहसलाई गुल्जार बनाउने योगदान तिनै ठुलो दिल भएका जनजाती लेखक, साहित्यकारहरुलाई छ,लोकदोहोरीमा उनेर एस्लाई सुपाच्य बनाउने पनि उनीहरुकै योगदान छ,तर भित्र मनमा एती धेरकी पिडा रहेछा भन्ने मलाई थाहा थिएन, मलाई माफ गर्नु होला, माओबादीको हत्याको राजनीति र जतिको राज्य संरचना संग मात्रै म सहमत अभयेको हो, अरु त सबै ठिक छ, सबैलाई थाहा छ कांग्रेस र एमाले बाट केहि हुने बाला छैन भनेर,
अब प्रसङ्ग बदलौ,जातिय राज्यकै, किनकि बहुमतमा भएका खस( तेस्मा मेरो अर्को भाषा नभएकोले म पनि खस भए)हरुलाई अपमान गरे जसरि राज्य घोसना गर्दा,अब खसहरु भारतमा हुनु र नेपालमा हुनु केहि फरक भएन,पहाडिया जनजाती हरुसित एक भएर मधेसीहरुलाई “धोति” भन्दै गाली गर्नु पर्ने कुनै कारण रहेन, परपुर्बकलमा भारत बाट आएको भनि adibasima गन्ति न gareko जस्तो लाग्छा,एदी आदिबासी नेपालीमा खस हरु मानिदैन भने खस हरु नेपालमा हुनु र भारतमा हुनुमा खस् फरक छैन,भारतमा पनि नेपाली भाषा राष्ट्रिय भाषामा पर्छा,पहाडी जनजातिहरुको भाषा सिक्नु भन्दा हिन्दी भाषा सिक्न खस हरुलाई सजिलो छ,अब एक मधेस एक प्रदेशको बिरोध गर्नु भन्दा समर्थन गर्नु पर्नु हुन सक्छा, के कारणले बिरोध गर्ने सोच्नुस खाशारुले,
मन परे हरियो, नपरे रातोः
7 
2
लालुजी
तपाईंको कुरा ले मर्माहित भएँ/ नेपालमा जातिय गण राज्य उपयुक्त छैन/ बिसेस गरि मधेसीहरुको त्यो साम्प्रदायिक कुभावनाले ग्रस्त मधेसी को मात्रै एक मधेश राज्य को माग ले जन्माएको समस्याको निदान नगरी देस को अरु भागमा स्वायेत राज्य हरु को गठन गरिनु हुन् भन्ने बिचार राख्छु/ जातियताको आधारमा संघियेतामा मेरो बिचार को बारेमा मेरो अरु प्रतिक्रियाहरुमा स्पस्तई लेखको छुन/ कसैलाई ठिक लागे तर नितान्त पार्टीगत बिचार राख्ने हरु लाई गलत लागे/ माओबादी जन्सर्बोच्चाताको माग पनि गर्ने तर जनताले चुनेको संबिधान सभा लाई पंगु बनाई आफैले एकलौटी जातिय राज्य बनाउंदै जाने ले उनीहरु प्रति धारण गलत हुन् जाने छ/ अब जान सर्बोच्चताको पन्डित हरुलाई म जावो ले बढी के भन्ने/
अब जनजातिये भाषाको बारेमा, सबैले भासिक भेद भाव त्यागेर रास्ट्र भाषा बनाईएको खस् भाषा अब हाम्रो बोलि भई सकेकोले तेस्को सम्मान गर्नु सबै जातिको कर्तब्य हो/ अब उहिलेको त्यो अरु भाषा र जाति लाई दोस्रो दर्जाको ठान्ने हरु को जमाना छैन/ देस मा प्रजातन्त्र को लहर चलेको छ तेसैले रास्ट्र भाषाको गरिमा राख्दै अरु भाषालाई पनि राज्यले काम काजमा ल्याउन दिनु पर्यो/ आखिर भाषाहरु पनि त् देसको सांस्कृतिक सम्पति हो नि/ तेस्लाई मास्न उहिलेकाले खोजे झैँ अहिलेकाले खोज्नु भयेन/ नेपाल सबै जनजातीको एउतै फुलबारी बनुन मेरो येही कामना/
मन परे हरियो, नपरे रातोः
3 
1
मदन जी,
माथि तपाइको कमेण्टमा मैले “खिज्याएर” लेखेको सहि ठम्याउनु भयो। तर खिज्याउनु कारणको खोजि भने गर्नु भएन। मैले कारण लेख्नु पहिलेनै लालु जी ले मेरो मनको बात मैले व्याक्त गर्नसक्ने भन्दा निकै सटिक र स-सक्त रुपमा राखिसक्नु भएको छ। तै पनि त्यसमा केहि थपथाप मात्र यहाँ।
पहिलो, मेरो भाषा नेपालीलाई “खसभाषा”को नामाकरण गर्ने अधिकार तपाईलाई कस्ले दियो? हो, अहिले नेपालका केहि समुह “खसभाषा-नामाकरण” सहितकोको “नेपाल” मास्ने धुन्दुकारि अभियानमा तल्लिन छन, र तपाईको भनाई त्यहि अभियान बाट प्रभावित हो कि?
दोश्रो, गणेशमान, नारायाण गोपालहरुको नाम यो “भाषा”को निम्न कोटिको वहशमा तानेर ति महान आत्माहरुको अपमान नगर्नुस।
तेश्रो, नेपाली भाषा र तपाईको भाषिक स्वार्थके हो? सहि संग ठम्याउनु होस। तपाईले नेपाली भाषालाई सम्मान गर्छु त भन्नु भयो तर चालु भाषाको वहसमा नेपाली भाषालाई खुईल्याउने कुरामा पनि सहमत जनाउनु भयो, जस्तो कि “खसभाषा”को प्रसंग।
अन्तमा, यो भाषाको बिवादले निचोडमा के राम्रो गर्ने हो, त्यो त त्यति पता छैन (किनभने, अझै यसको औपचारिक छिनोफानो भैसकेको छेन), तर नराम्रो पक्ष भने केहि देखि सकिएको छ। भालुको रिस खनिया माथि भने झै केहि समुहहरु गरिबि र पछौडेपनको मूल कारक-तत्व “खसभाषा” लाई मान्दै छन् र यो बिवाद “प्रकाश” भन्दा “ताप” शृजना गर्ने तिर मुखरित छ। चाखलाग्दो पक्ष त के भने यस्तो बिबादले जानजाति र गैर “खस” समुहलाई झनै सिमान्तिकृत गर्ने जोखिम बढ्दै छ। उदाहरणको लागि २०३६-२०४६ ताका पद्मरत्न तुलाधर सवै नेपालीका प्रिय नेता थिए (उनको टुँडिखेलको भाषणको कयासेटका कपि गाउँ-गाउँ मा पुर्याएको मेरो आफ्नै अनुभव छ), तर दुर्भाग्यवस भाषाको यो अप्रिय विवादले यस्ता लोकप्रिय र ईमान्दार राष्ट्रिय नेता यौटा जाति र भाषा विषेशको नेताको रुपमा खुम्चिन पुगे।
मन परे हरियो, नपरे रातोः
7 
0
आदरणिय मित्र सन्दीप जी,
प्रणाम ! ! !
एउटा भजन छ ‘
है आंख वह जो श्याम का दर्शन किया करे, है शिश जो प्रभु चरण मे बन्दन किया करे
बेकार वह मुख है जो रहे ब्यर्थ बातों मे, मुख वह है जो हरी नाम का स्मरण किया करे
हीरे मोती से नही शोभा है हाथ कि,है हाथ प्रभु नाम का पूजन किया करे
मर कर भि अमर नाम है उस चिज का जग मे, प्रभु प्रेम मे बलिदान जो जीबन किया करे ‘
क्षमा प्रार्थी छु कि हिन्दी भाषा मा यो लेखियको छ तर मेरो आशय यो हो कि नेपाल मा भाषा लाई राजनीति करण गरियको छ। भाषा यस्तो चिज हो जस को सदुपयोग र उपयोगीता सबै लाई होस र संचार को माध्यम संझिउन । नेपाल मा रहेका १०७ जाती र १५३ भाषा भाषी मध्य सबैले सबै भाषा त पक्कै पनि बुझ्न नसक्लान तर अधिकांश जनता ले बुझ्ने भाषा लाई राष्ट्र भाषा बनाउनु नै सही यथार्थ हो। यसै क्रम मा चन्द्र शमशेर को पाला देखी नेपाली भाषा लाई नेपाल मा काम काजी भाषा को रुप मा नेपाल सरकार ले प्रयोग गर्दै आयको बिदितै छ र अब यो अत्याबश्यक नै भयी सक्यो कि जुन सुकै नेपाली ले पनि म नेपाली र मेरो भाषा नेपाली हो भन्नु पर्ने आवश्यकता। यसै संदर्भ मा नेपाली भाषा बोल्ने हरु ले ‘खस’ भनियका हरु ले आफ्नो भाषा भन्ने र अन्य ले ‘खस’ भाषा भन्ने व्यबहार त्याग्नु पर्ने देखिन्छ। जो नेपाली भाषा लाई ‘खस’ भाषा भन्दछन् त्यो उनी हरुको दरिद्रता बाहेक केही हैन।
धन्यवाद
कृष्ण गोपाल श्रेष्ठ
मन परे हरियो, नपरे रातोः
6 
0
किरण जी
तपाई एकचोटी डेनमार्क आउनु होस् , आफ्नो भाषाको कति सम्मान गर्छन भनेर हेर्न , एसियाली मूलका मानिसले डेनमार्कमा एन्ग्लिश बोले भने एता का मान्छेले आखा तर्छन्
, तपाईलाई अफ्फ्नै भाषा औउदैना भने मलाई स्पनिश , फ्रेन्च औउछा भनेर मक्ख पार्नू धिक्कार छ
मन परे हरियो, नपरे रातोः
3 
7
Upean ज्यु,
म युरोप को धेरै देश घुमेको छु। फेरी १-२ दिन मा अर्को ईंग्लिश नबोल्ने देशमा जादै छु। डेनिश (डेन्मार्क) हरुले ईंग्लिश बोल्ने हरु लाई त्यस्तो नजर ले हेर्छन र? उनिहरु लाई सम्झाइदिनुहोस् कि, संसार को “नम्बर -१” संपर्क भाषा भनेको ईंग्लिश हो भनेर।
म आफुलाई चाहन्न कि म यो जात भनेर र जात भन्ने शब्दनै हटाइदिनु पर्छ । मनिष लाई जनाबर जस्तो ब्रीड को आधार मा छुट्टाउनु हुँदैन।
“हजुर को कुरा ले” त मैले आफुले आफुलाई धिक्कर्नु पर्ने हुन्छ किनकी, “बाजे हरुले बोल्ने मात्री भाषा (सस्क्रित) बोल्न आउँदैन, नेपाली र अरु ३-४ वटा भाषा, मात्रा आउछ।
******
डेन्मार्क मा ईंग्लिश बोल्ने लाई घिर्ना गरिन्छ, मैले त पत्ताएन, अर्को बर्ष Summer मा घुम्न आउँदा याद गर्नु पर्ला। कि डेनिश नै सिकेर आउनु पर्यो Upean ज्यु ?
******
मन परे हरियो, नपरे रातोः
3 
1
जात, जाति, भाषा, सस्कृति, धर्म आदि हाम्रा गहना हुन् एसको संरक्षण गर्नु पर्छ भन्ने मा साएद दुइमत छैन, तर एसको संरक्षण को नाममा माथि एक जना साथीले स्पेनको उदहारण दिनु भयो कि एउटा राज्य बाट अर्को राज्यमा जाना साथ् त्यहाको भाषा अनिबार्य सिक्नु पर्ने त्यस्तो बाद्यात्मक स्थिति बनाउनु हुदैन तथा एक आपसमा बाजिने खालको, सबै भाषाको राज्यले र संरक्षण सम्बोधन गर्नु पर्छ र रास्ट्रीय सम्पर्क भाषा को रुपमा एउटा मात्रै किटान गर्नु पर्छ
नत्र भने पूर्वको मान्छे पश्चिम पुग्दा विदेश गएको भान नहोस
मन परे हरियो, नपरे रातोः
10 
1
“…..प्रत्येक बर्षको १४ पौषमा हामीलाई गुरुहरुले “हाम्रो राजा हाम्रो देश एउटै भाषा एउटै भेष” भन्ने नारामा गाउँ घुमाउनु हुन्थ्यो….”
“…..पंचायतको आधा जसो उमेर त हाम्रा चाणक्य र नव–चाणक्यहरुले यसै विताए पंचायतलाई गाली गर्नमै वा कुर्सी तानातानमै…”
इ दुइ लाइन छैन अलि नमिल्दा भयनन र? आजको दिन आउनुमा पन्च्यात को बिरोध गरि जोखिम मोल्ने को पनि योगदान छ होला…
मन परे हरियो, नपरे रातोः
3 
4
लेख समसामयिक, तार्किक, मार्मिक, र सकारात्मक छ|
तथापि, किरण ( देश भक्त ) को तल को कमेन्ट पनि मलाइ त ठिकै लाग्यो!
“हाम्रो भाषा, हाम्रो भेष” प्राण भन्दा प्यारो छ, भन्ने नारा त लगाएको हो | तर ” एउटै भाषा, एउटै भेष” भन्ने त थाहा भएन त, लेखक ज्यु ! कि हजुर पनि पत्रकार “मार्का” को झुट बोल्ने पर्नु भयो ?
मन परे हरियो, नपरे रातोः
7 
1
सान्दर्भिक लेख,
नेपालमा ९२ भाषा र १०० भन्दा भन्दा जतिहरु छन् र तिनका आफ्नै संस्कृति, परम्परा छन् भनेर जति बिदेशी संग कुरा भयको छ, सबै जना छक्क पर्छन र भन्चन यति सानो देशमा पनि यस्तो? लाल जी ले भन्नु भयको जस्तो नेपाल सुनौलो भाषिक भण्डार नै हो . उहाँको एउटा गाउमा नै कत्तिको विभिधता छ, र अहिले सम्म त्यो रहेको छ, जनस्तर मा एक अर्को प्रति सम्मान छ, यो अधिकांस ठाउमा लागु हुन्छ होला, जसरि देशमा मन लाग्दो तरिकाले राज्य घोसना हुँदै छ, जातीय अधर्म, तिनीहरुले यस कुरालाई कत्तिको ख्याल गरेका छन् कुन्नि? कतै राजनैतिक र जातीय स्वार्थमा अहंकारी नेताहरुले नेपाल को भासिक भण्डार लै द्वैष र घृणा को बिज त बनाउने होइनन?
मन परे हरियो, नपरे रातोः
2 
4
लेख मनपर्यो| सकात्मक र पुकारात्मक पाए| लेख जस्तै नाम पनि झन् घतमा गयो| कुन पन्डितले नामकरण गर्या हो क्यारे!!
मन परे हरियो, नपरे रातोः
4 
8
लेखक ज्यूले स्पस्ट रुपमा सरल तरिकाले लेखिदिनु भएको भए अझ राम्रो हुन्थ्यो।नेपाल भूगोल-जाति-भाषा-सँस्कृति-धर्मका दृष्टिले “विशाल” मुलुक हो।यसलाई सानो विश्व भने पनि हुन्छ।देवकोटाले त्यसैले”नेपाल! सुन्दर र शान्त -विशाल” भनेका होलान्।सबै भाषाको मूल्य र महत्व उस्तै हुन्छ।कुनै भाषा सानो वा ठूलो हुँदैन।अनि भाषाको विकाश भनेको त्यही भाषा बोल्ने जातिले नै गर्ने हो;सरकारले त वातावरण र बजेटको तर्जुमा गर्ने मात्र हो तर सस्तो लोकप्रियताका लागि(नेता बन्न र पैसा कमाउँन पनि?)केही टाठा-बाठाहरुले भाषामा पनि राजनीति(चाणक्यनीति?)गर्नाले समानताका नाममा वैमनष्यता उत्पन्न हुने खतरा बढेको छ।जहाँसम्म नेपाली भाषाकुरा छ यो जनसम्पर्कको भाषा हो। नेवार,तामाङ,गुरुङ,राई,लिम्बू,यादव,झा,खस आदि सबैले एक ठाउँमा बसेर मनका कुरा साटासाट गर्ने माध्यम भषा भएकाले राष्ट्रिय भाषा बनेको हो-अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा अङ्ग्रेजी जस्तै।स्थानीय भाषा जति सम्पन्न बन्छन् त्यति नै राष्ट्र भाषा बलियो हुन्छ किनभने त्यहाँबाट शब्द सापटी लिन पाउँछ।त्यसकारण भाषा जस्तो संवेदनशिल क्षेत्रमाथि राजनीति(चाणक्यनीति) नगरेर सृजनात्मक र रचनात्मक शक्ति लगाउँन पाए सबैको भलो हुने थियो कि!
मन परे हरियो, नपरे रातोः
11 
0
भासा जसलाई जून भासा को अबस्येक छ .उसले तेहि bolchha ..तर नेपाल को भासा भनेको नेपाली हो .नेपाली बोल्दा नै राम्रो जस्तो लाग्छ .
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
13 
6
लेख राम्रो लाग्यो ,तपाइको जोश जाँगर कोलागी मेरो पनि शुभ कमाना ६ /तपाइको थालनीमा होस्टे गर्न हामीपनि तयारीमा छौ ढिला नगर्ने होकी बरु /
मन परे हरियो, नपरे रातोः
7 
10
“हाम्रो भाषा, हाम्रो भेष” प्राण भन्दा प्यारो छ, भन्ने नारा त लगाएको हो | तर ” एउटै भाषा, एउटै भेष” भन्ने त थाहा भएन त, लेखक ज्यु ! कि हजुर पनि पत्रकार “मार्का” को झुट बोल्ने पर्नु भयो ?
मन पराइएको प्रतिक्रिया। तपाईँलाई नि:
19 
5
तपाइंलाई थाहा नभएको हुनुपर्छ…मैले पनि स्कुलमा लगाएको नारा हो यो| यो नारामा कति नकारात्मकत्व छ भन्ने कुरा, म अहिले मात्र केलाउन सक्ने भएको छु|
मन परे हरियो, नपरे रातोः
5 
8
राम्रैगरी कान निमोठ्नुभो किरणजी । महेन्द्र शाहले प्रादुर्भाव गरेको नारा “हाम्रा राजा, हाम्रो देश, हाम्रो भाषा, हाम्रो भेष, प्राणभन्दा प्यारो छ” हो । “एउटै भाषा, एउटै भेष” भन्ने हावादारी नाराको जन्म गराएर नेपाली भाषालाई पाखा लगाउने काम भइरहेको छ । ठ्याक्कै यही कुरा एकचोटि उपेन्द्र यादवले पनि गरेका थिए ।
पञ्चहरूकामात्र साझा हुन सकेका राजाहरू आम’प्रजा’का कहिल्यै हुन सकेकन्; तर नेपाली भाषा हामी नेपाली नागरिकको साझा भाषा रहिरहनुपर्छ ।
लेख नेपालीमा भएपनि बुझ्न कठिन भो । तर समग्रमा सबै भाषाहरूलाई महत्व दिनुपर्छ भन्ने कुरा जान्न भने कठिन भएन । विचार त साह्रै राम्रो हो, तर यसले नेपाली जनतालाई एकताको कसीमा बाँध्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आइरहेको नेपाली भाषालाई पाखा लगाउने कामचाहिँ नगरोस् ।
मन पराइएको प्रतिक्रिया। तपाईँलाई नि:
21 
5
तेहिता मपनि सोत्च्दै थिए किन यो “एउटै भाषा, एउटै भेष” पढ्न गारोभई राखेको छ. मैले पनि नारा लगाउदा अझै याद छ हाम्रो भाषा, हाम्रो भेष” प्राण भन्दा प्यारो छ भनेको थिए.
मन परे हरियो, नपरे रातोः
7 
4
के हो किरण जी ! प्राथमिक तहमा ‘कति राम्रो हाम्रो देश, एउटै बोली एउटै भेष’ भन्ने कविता नपढि माथिल्लो कक्षामा पुग्नुभयो कि क्या हो ? यस्तो सानासानो कुरा भुल्ने बानीले गर्ने अनि अरुलाई गाली गर्ने काम गर्न त अलि सुहाएन नी ।
मन परे हरियो, नपरे रातोः
2 
6
Surkeli ज्यु
मैले त पहिले सर हरु ले हामीलाई लगाउन लगाएको “नारा” को कुरा गरेको ।
यहाँ त, माथि लेखेको लेख को कुरा भएको छ। कहाँ बाट प्राइमरी कक्षा को कुरा आयो ? कती कक्षा को किताब मा हो त्यो लेखेको ? “कति राम्रो हाम्रो देश, एउटै बोली एउटै भेष” – अथवा – “कति राम्रो हाम्रो देश, आफ्नै बोली आफ्नै भेष” लेख्ने कबी ले Abusive कबिता लेखेको जस्तो लागेन। एक चोटि संसग लामा ज्यु लाई सोध्नु होस् त उहाँ ले त्यो कबिता पढनु भएको छ कि छैन अथवा Abusive छ कि छैन भनेर? “उहाँ पढे लेखेको हुनु हुन्छ” जहाँ सम्म उहाको पहिलाको लेख पढ्दा खेरी। मैले त लेखक ज्यु लाई झुट कुरा त बोल्नु भएन भनेको (तर झुट कुरा नै रहेछ) । मैले लेख ज्यु लाई त्यस्तो गाली गलोज गरेको त छैन त! हजुर तेसै रिसाउनु भयो ।
संसग लामा ज्यु लाई बिचमा लिएको मा, कृपया साथी हरु ले अन्यथा नमानी दिनु होला।
मन परे हरियो, नपरे रातोः
3 
0
अर्थ न बर्थ, गोबिन्द गाई भनेको येही हो | फाल्तु गफ दिएर अरुको समय बर्बाद नगरी दिउ लेखक मित्र ज्यु | म त मन्दरिन ( Chinese) भाषा आबस्यक परेको ले सिक्दै छु र अरु २-३ वटा बिदेशी भाषा पनि आउछा | “भाषा” भनेको आबस्यकता हो, जबर “जस्ती लादनु हुदैन”, लेखक महाशय |
मन पराइएको प्रतिक्रिया। तपाईँलाई नि:
31 
4
नेपालमा संघियताको बिउ रोप्ने नै योरोपेली युनियन हो | कुन चाही जन आन्दोलनमा संघियताको नारा थियो ?
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
15 
5
आफु भाषा विज्ञानको बिधयार्थी समेत (विज्ञको त् कुरै छाडौं) नभएको ले नेपालमा हाल जारी छलफल त अन्धाले हात्ती छामेको जस्तै भएको छ/ तर दाताहरुको पैसो र सेमिनारे छलफलका तर्क को भर मा मात्रै यस्तो जटिल मुद्दाको सहि ठम्याई त के पो होला र !
भाषा भन्ने बित्तिकै पक्कै पनि जातीय पहिचान र संस्कृति संगको भावनात्मक पक्ष पनि जोडिएर आउने हुन्छ/ तर नीतिनिर्माण मा यस्ता भावनात्मक पक्ष मात्र हावी हुँदा अरु महत्वपुर्ण पक्षहरु छायामा पर्ने जोखिम हुन्छ, जुन अहिले नेपालमा भई रहेको छ/
यस सन्दर्भमा फिलिपिन्स को सानो उदाहरण (२-३ बर्ष पहिले मनिलाको यात्रामा रहदा पढेको त्यहाँको अखबारको स्तम्भमा आधारित): मार्कोसको सासनकाल सम्म फिलिपिन्समा स्कुलमा अग्रेजी मध्यम पढाई हुन्थ्यो/ त्यसैले समान्य स्कुले सिक्षा लिएका फिलिपिनोले पनि अग्रेजी राम्ररी लेख्न, बोल्न सक्थे, र यसले बिदेशी लगानीको लागि समेत फिलिपिन्सको आकर्षण बढेको थियो// प्रजातन्त्र बहाली भए पछी (८० को दशकको अन्त्यतिर), “राष्ट्रिय पहिचानका लागि” स्कुलको माध्यम स्थानीय भाषा तगलगा लाई बनाइयो/ त्यसको असर: शुरुमा अमेरिकन कम्पनि हरुको Outsourcing and call-center को लागि एशिया मा फिलिपिन्स निकै प्रतिस्पर्धी थियो, तर स्कुलमा स्थानीय भाषा को प्राथमिकता ले गर्दा फिलिपिनो को अग्रेजिको स्तर खस्किन पुगेको छ र Outsourcing and call-सेन्टर को लागि फिलिपिन्सको आकर्षण ह्यातै घट्यो/ हुन त् भाषा को सवालमा यस्ता झिना मसिना उदाहरंको त्यति महत्व नहोला, तर पनि यहाँ उठान गर्न खोजेको कुरा के भने भाषा को वहश मा भविस्य को आर्थिक विकास र सम्वृद्धि को पक्ष पनि सोचिनु पर्यो/
स्थानीय भाषा का बिज्ञ वा अनुसन्धान कर्ता को स्वार्थ र स्थानीय समुदायको वृहत स्वार्थ एकै नहुन सक्छ/ बिज्ञ वा अनुसन्धान कर्ता को लागि त भाषा को मुद्दा लाई उछालेको भर मा दाताहरु अथवा राज्य बाट दिगो श्रोत को जुगाड हुनसक्यो बने मूल स्वार्थ पुरा भयो/ तर समुदाय को लागि त भाषा ले नया पुस्ता लाई प्रतिस्पर्धी पनि बनाउन सक्नु पर्यो/ अहिले नै स्कुलका किताब स्थानीय भाषामा लेख्ने भनि ठुलो बजेट खर्च गरियको छ, किताब छापिए तर पढ्ने कोहि पनि छैन/ त्यहिँ बजेट ले जनजाती का बस्ति मा स्तरीय अग्रेजी माध्यमका स्कुल खोलेको भए पो बेश हुने थियो कि?
त्यसै भएर होला अधिकाम्स नेपालीहरु भाषिक जुलुसहरुमा चर्का नारा लगाए पनि छोरा छोरी लाई भने चर्कै फि का अग्रेजी स्कुल मा भर्ना गर्ने गरेका/
सन्दिप शर्मा
टोकीयो, जापान
मन पराइएको प्रतिक्रिया। तपाईँलाई नि:
31 
3
बाँदरको हातमा नरिवल भनेको यही हो ।हाम्रो देश भाषा,सस्कृति र प्रकृतिका श्रोत साधनले धनी छ,तर यहाँका नेताहरुलाइ यि कुराहरु सँग केही चासो छैन,केबल कुर्सी भए भो ।
मन परे हरियो, नपरे रातोः
8 
7
पहिला देश मा शान्ति आओस अनि जे गरे पनि हुन्छ . शान्ति चाहियो .
मन परे हरियो, नपरे रातोः
14 
3
तपाइको लेख त राम्रो छ/ अमेरिका हेर्नुस त कति जात छ अनि कति भाषा छ, मेरो बिचारमा bilangual teacher स्कुलमा राख्नुस, सबैलाई सिछित बनाउनुस, अनि तपाई जस्तै बिस्लेसन गर्न सक्ने सबै बन्छन/ तपाई नै भन्नुहुन्छा तपाइको गाउँ मा नेपाली भासी को बहुल्ये छ भनेर, अब कसरि किरात राज्य बनाउने ? जबकी त्यहाँ किरात मात्रै त इतिहास देखि कोहीपनि थिएनन्/ समाज विकास को क्रमलाई कसैले रोकेर पनि रोकिदैन/ मलाई सधै बच्न मन छ, तर मा एक दिन जानै पर्छ / डैनोसर पनि लोप भयो, अब के गर्ने त? ३००० वर्ष देखिनै नेपाल किरात ,आर्यन अनि द्रविड को मेलमिलाप सहित बसोबास गरेको ठाउँ हो/ सबै लाई बराबरी oppturnity दिउ/ सबै मिलेर बसु/ एउटा कुरा गलत बुझाई छ- त्यो के भने छेत्री,बाहुन,सार्की,दमै,कमि अथवा आर्यन जति सबै immagrant हुन् , अरु आदिबाशी हुन्/ त्यो सत्य होइन/ Aryan were nomads and they visited from Asham to Afghanisthan mountain region since before Bikram sambat.. They settled in this region around 700b.c. according to the world history. छेत्री एबम बाहुन वर्ग, जसले राज्य सत्ता हात मा लिए, उनीहरु बाट अरु उपर अन्न्न्याये भएको भने हो/ तेसो भन्दैमा अल्पसंखेक जातको नाम बाट राज्य बनाउने कुरा त अहिलेको युगमा सम्भब नै छैन, भए गृह उद्ध हुन्छ/ अफ्रीका र अमेरिका मा गोरे गएर सासन गरे जस्तो नेपाल मा होइन/ यो कुरा सबैले बुझ्नु जरुरि छ/ के छेत्री बाहुन उरोप बाट आएको हो त ? उत्तर भारत बाट आएको भनेको same region हो/ अब अर्को प्रस्न- मानदेव को हो ? अन्शुबर्मा को हो? गोपाल बंसी को हो ? चागुनाराएँ के हो ? पशुपति नाथ के हो ? त्यो सबै खस् संग जोडिएको इतिहास प्रमाण हो/ अस्तु- सबै मिलेर बस्नु पर्छा
सत्येकी
मन पराइएको प्रतिक्रिया। तपाईँलाई नि:
26 
4
हो पक्कै पनि मानब संसाधन नै हो बिकासको पहिलो आधार र त्यो सुरु गर्नु पर्छ आफैबाट म गर्न सक्छु भन्ने हिम्मतका साथ/ सधै अरुले दिन्छन अनि खाउला भनेर बस्नेहरु ले जहिले सम्म सत्ता चलाउछन् तहिले सम्म अलिक गार्हो नै हुन्छ देश भित्रका प्रतिभाहरु पलायन हुदै बाहिर गैरहनेछन, तिनी हरुलाई देश भित्र रोक्न सक्नुपर्छ किनकि गाउ-गाउबाट प्रतिभा हरु काठमाडौँ हुदै युरोप, अमेरिका तिर गैरहेछन जसले गाउको माटोलाई चिनेर उर्बर बनाउने ल्याकत राख्छन/
मन परे हरियो, नपरे रातोः
4 
7
लेख पढ्दा खुब राम्रो लागो सायद डाक्टर साब नेपाल बाहिर हुनुहुन्छ होला !
म त बाहुन परे तर पनि लिम्बु गाऊ मा बसेको छु ! पढ्न लेखन नेपाली अंग्रेजी आउछ बोल्न भने नेपाली अंग्रेजी हिन्दी (अरबी सामान्य) बोल्छु ! dherai ta hoina yadi sabei jana aafnu thau bata kam garne ho bhane hunchha na hune kurai chhaina . tara sampurna jaati ko व्यवस्थापन जुनसुकै तरिका बाट किन नहोस हुनै पर्छ देशमा जातीय र भासिक कलह चाही नहोस र हामी सबै मिलेर एक नेपाली भै आफ्नो घर चाही बनाउनुनै पर्छ| डाक्टरहरु नेपाल फर्कन्छन भने इ लेबर र भाडाका सिपाई पनि नेपाल फर्कन छन् ! तर राजनीति प्रतिबद्धता चाहियो पहिले अनि सम्भव होला नत्र पल्लो घर को जेठो…… र तल्लो घर को कान्छो …… जातीय झगडा गर्लान र देश बर्बाद होला यहा डाक्टर लाल,शाक्य, मिश्र, पुन र थापा धेरै अवास्कता छ तर डाक्टर बाबुराम भट्टराई जस्तो बन्दुक पड्काउने डाक्टर होइन देश बिमार छ औसधि गर्ने डाक्टर चाहियो हामी भाडाका सिपाई देश फर्कन तैयार हुनु पर्ने छ !!!!!
मन पराइएको प्रतिक्रिया। तपाईँलाई नि:
28 
4
भाषाको आवस्यकता भनेको एक अर्का संगको सम्बादको निम्ति हो| येत्रो सानो देश मा दश थरि भाषा किन चायिओ| ग्लोबलिज़शनले गर्दा संसार भरि नै एउटी भाषा बोलिनु पर्ने आवस्यकता छ तर नेपालीहरुलाइ भने आ-आफ्नो भाषा चहिएअको छ | कति जात, धर्म, रङ्ग. भाषा, संस्कृति र राष्ट्रको नाममा हामी मानव जाति भिवाजित भई रहने हो |
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
20 
11
घत लाग्यो मलाई त! आफुले नि ८ कक्षा सम्म संस्कृत पढियो, आफ्नो लिम्बु भाषा आउदैन! अहिले अति दुख लाग्छ, तर सिक्ने हो! हामीलाई कम्तिमा हाम्रो भाषालाई Promote गरेको भए त सजिलो हुन्थ्यो नि!
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
16 
16
मलाइ लाग्छ संघीय गणतन्त्र नेपालमा नेपाली भाषाको महत्व अझै बढ्छ एउटा साझा भाषाको रूपमा अनि राष्ट्रिय एकता र अखंड़तालाइ मजबूत बनाउने एउटा प्रमुख खम्बाको रूपमा !
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
16 
12
बिदेशी भुमि बाट कटुन्जे को वृत्तान्त
अलिक सुहाएन नि !
डा.लाल–श्याँकारेलु रापचा जी
नेपाली भूमि बाट नै केहि गर्ने जमर्को गर्नु पर्यो नि
परीवर्तन चाहनु हुन्छ भने नेपालीहरु को …..!
पाखुरा मा तागत भए सम्म बिदेशी हरुको गुलामी गर्नु हुन्छ
मर्ने बेला मा नेपाल को परीवर्तन चाहनु हुन्छ………
नेपाली हुनुमा गर्ब गर्नु हुन्छ दुइ छाक खाएर भए पनि जन्मभूमि मा बसेर देखाउनु होश ………………!!!!!!!!!!!!!!!!!
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
25 
18
जहाँ बसेर पनि “गरे” त भैहाल्यो नि हैन र…गर्ने मान्छेको खुट्टा यसरी तान्ने, भएन नि मित्र अनि मित्रका सहिवालाहरु…
मन परे हरियो, नपरे रातोः
12 
5
समग्रमा लेख सकारात्मक लाग्यो बिशेष गरि यी
“वयोवृद्ध चाणक्यहरुलाई चढ्नै परी हाल्यो भने पनि मेड इन जापान होइन। बरु वाग्लुङका मेकानिकले निर्माण गरेको सोलार कार चढ्ने हो; त्यसको प्रवर्द्धन, विकास र हौसलाका लागि। सम्पूर्ण युवा चाणक्यहरुले चाहिँ यो मा…थिको काठमाडौंमा साइकल चढ्नु पर्छ त्यो पनि मेड इन नेपाल। पिलिनमा उड्नु छ भने लाउडा होइन इन्जिनियरिङ क्याम्पसका इन्जिनियरिहरुले आविस्कार गरेको डाँफेमा उड्नु पर्छ। यस कार्यले हाम्रो देशमा भएका प्रतिभाहरुको मनोवल उच्च पार्ने छ र नागरिकहरुले तिरेको कर दुरुपयोग हुँदैन।”
तर चाणक्यलाई बेला बखतमा नकारात्मक पात्रको रुपमा उभ्याइए झै लाग्यो । निर्मलमणी अधिकारी ज्यु भन्नु हुन्छ “एक विशाल साम्राज्यको संस्थापक सर्वशक्तिमान् व्यक्तित्व भएरपनि ‘पर्णकुटी’को बास र सत्तामोहबाट पूर्णतया मुक्त ! उनको एक इशारामा संसारका सब ऐश-आराम वैभव भौतिक सुख हाजिर हुने भएतापनि ती सबलाई त्याग्न सक्ने उनको जीवनचरित देख्दा आश्चर्य लाग्छकि यस्तापनि थिए हाम्रा राजनीतिज्ञ कुनै जमानामा । ”
हेर्नुहोस् – http://nirmalamani.blogspot.com/2009/03/blog-post_07.ह्त्म्ल
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
9 
10
नेपाली भाषा पनि कति गाह्रो छ लेख बुझ्नै मुस्किल भन्या| जहाँ सम्म मेरो बुझाई छ यो भाषा को व्यवस्थापन हुनु भन्दा पहिले हामीले भाषा लाइ व्यवस्थापन गर्ने निकाएको व्यवस्थापन र त्यो निकाय लाइ व्यवस्थापन गर्नु पहिले निकायेलाई चाहिए उर्जा दिने जनता को व्यवस्थापन पहिला गर्न सक्यों भने भाषा को व्यवस्थापन अवस्य हुनेछ| जुनसुकै तरिका बाट किन नहोस जनता को व्यवस्थापन चाही हुनै पर्छ| देशमा जातीय र भासिक कलह चाही नहोस र हामी सबै मिलेर एक नेपाली भै आफ्नो घर चाही बनाउनुनै पर्छ|
मन पराइएको प्रतिक्रिया। तपाईँलाई नि:
28 
13
राम्रो कुरा गर्नु भयो डॉक्टर साब ले एस मा मेरो सत प्रत्तिसत सहमत छ ! एस्तो काम को सुरु हामीहरु बाट नै हुनु पर्छ ! इ कुर्छी को पछि लाग्नी चोर हरु बाट केही हुनी वाला छैन.!!!
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
9 
21
राजनीतिक प्रतिबद्धता चाहियो पहिले अनि..
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
13 
7
मानब इतिहासको एउटा पक्षको संरक्षण गर्न अर्कोपक्षको अबसान गर्ने कुरा उस्तै हो जस्तो अर्कोपक्षले पहिला गरेको थियो
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
6 
14
सारै राम्रो र सकारात्मक सोच!
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
9 
17
लेखक जी
एदी संघिय राज्य को भाबना अनुरुप आ- आफ्ना भाषा लाई संबिधान मा उल्लेख गर्ने हो भने सबै राज्य हरु ले आ आफ्नो भाषा लाई सरकारी काम काज को भाषा बनाउन सक्छन , एसको उदहारण स्पेन लाई लिन सकिन्छ , तेहाँ राज्य धेरै भए पनि सरकारी काम काज का ४ वोटा भाषा हरु छन् , सब भन्दा मार मा बसाईं सर्ने हरु छन राष्ट्र भाषा स्पनिश भए पनि आफ्नो राज्येअनुसर छुट्टै भाषा भएको हुदा नया राज्य मा जाने बित्तिकै नया भाषा सिक्नु पर्ने बाद्द्येता छ एसले नजानिँदो पारा मा एउटा भाषा अर्को भाषा को दुस्मन जस्तै भएको छ . तेसै अनुरुप हुन सक्छ भोलि तपाईं हामी भक्तपूर का सरकारी कर्यालाये मा जानु पर्ने भयो भने नेवारी भाषा अनिबार्य हुन पनि सक्छ , एस तर्फ सबै सचेत हुन जरुरि छ
मन पराइएको प्रतिक्रिया। तपाईँलाई नि:
35 
5
लेख सन्तुलित र तर्क पूर्ण छ , यो अहिले को आवस्यकता हो , लेखकका , १,२ कुरा बाहेक अरुसब्बै मा सहमत छु
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
14 
17
बहुल्भासा लै मेरो विचारमा बिद्यालयमा यसरि समाबेस गर्न सकिन्छ
१. क्लास १ देखि ३ सम्म (मातृभाषामा ……लिम्बु , राई ………नेपाली ,,,,,)
२.क्लास ३ देखि ८ सम्म (एन्ग्लिश , नेपाली ,मातृभाषा)
३ क्लास ८,९,१० (जे मा मन लाग्छ)
जहाँ जुन भासी को बहुल्ल्या छ तेसैको मातृभाषा(१ देखि ३ सम्म को ) को बिद्यालय हुन्छ
लिमितेशन : लिम्बु गाउँको एक्लो बाहुन घरको नानीले लिम्बुबिद्यालय जानुपर्ने भो)
छलफल न हो यो चै मेरो विचार ,,,,,,,,,, आफ्नो भन्नुहोस्
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
20 
21
भाषा भनेको बिशुद्ध संचारको माध्यम हो, जहाँ आफुले लागेको कुरो अरुलाई बुझाउन सकियोस र अरुले भनेको कुरो बुझ्न सकियोस, आजको प्रतिस्पर्धी युगमा सबै मैले नै गर्छु, आफुले गरेका कुरा उपभोग गर्छु, बाँकी सन्सार संग मेरो जुनै सरोकार छैन भन्ने हो भने लेखकको कुरो ठिक छ, हैन भने आजको समयमा पनि अब नेपालका सयौ भाषालाइ प्रबर्धन गर्दै स्थानीय काम्काजिको भाषा बनाउछु भन्ने हो भने हामी अब १६-१७औ सताब्दितिर फर्के हुन्छ , मूल कुरा के हो भने संसारका अरु देशले सुचना, प्रबिधि र आविष्कारको क्षेत्रमा कल्पनै गर्न नसक्ने गरि उन्नति गरि सकेका छन्, अनि यी सबै कुरा हरु ENGLISH भाषामा नै प्रकाशित छन्, अब हामीले, ENGLISH र NEPALI लाइ नै मूल कामकाजको भाषा बनाउनु पर्छ र अरु मात्रीभाषालाई सम्बर्धन गर्दै स्थानीय स्कूलमा ऐच्छिक बिषयको रूपमा मातृभाषी हरुलाई पनि आफ्नो भाषाको बारेमा अध्यान गर्ने मौका दिनु पर्छ |
नत्र भने अब आउने पुस्ताले ENGLISH मा कम्जोर भएकै भरमा अनुसन्धान गर्न नसक्ने र अन्तराष्ट्रिय रूपमा आफुलाई कमजोर महसूस गर्ने अबस्था आउन दिनु हुदैन |
अनि अब हामीले बनाएका जहाजका नमूना भनौ वा SOLAR PANEL बाट चल्ने टेम्पो चढेरै यात्रा गर्नु पर्छा भन्ने भनाइ संग सहमत हुन सकिदैन, किनकि यी भन्दा कैयौ गुना अनुसन्धान र TEST त अरु देशमा निकै अघि भैसकेका छन् , SAFETY , AUTOMATION , EFFICIENCY , HIGH-TECH भन्ने कुरामा हामीलाई अहिलेको बिस्वले गरेको उपलब्धि हासिल गर्न यदि निरन्तर लागिरहने हो भने अर्को २-३०० वर्ष लाग्छा | केवल भावनामा बहर ब्यक्त गरिने सस्ता लेखले साचो अर्थमा केहि माने राख्दैन, यसो भनि रहदा यी र यस्ता प्रतिभाहरुलाई फल्न र फूल्न बाट बन्चित गरिनु पर्छ भन्ने हैन, बरु छुट्टै खोज र अनुसन्धानको लागि प्रयोगशाला बनाएर थप अवसर प्रदान गर्न चाही आबस्यक छ|
मन पराइएको प्रतिक्रिया। तपाईँलाई नि:
27 
9
मलाई लेख निकै मन पर्यो.निकै सान्धर्वीक कुरा हो यो!
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
12 
20
आहा कतिराम्रो सिक्किम को उदाहरण दिनुभएछ ,यो बडो सम सामयिक र सान्दर्भिक छ ,सायद आफ्नो बाटो त् त्यो हैन जस्तो,कता कता सिक्किम जाने बाटो मा पुरै समय ,पुरै देस ,पुरै माहोल,बुद्दी हरु,सुद्दी हरु ,सुरता हरु,राजनीति हरु उसै उसै लागे जस्तो |लेखक का कलमहरु सिक्किम तिर, माई सन्सार का कम्मेन्ट सिक्किम तिर
मायालु हरु पनि सिक्किम जाने, डन हरु सिक्किम,गिरिजा बुडा को तालु फोरेर हेरे सिक्किम ,प्रचण्ड को ,माकुने को छाती फोरेर हेरे सिक्किम !!!!
ज्ञानेन्द्र पनि सोचिरहेका होलान सिक्किम ले म लाइ सम्झिन्छ कि !!
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
16 
21
dronjee
मैले एउटा कुरा बुझेन/ नागरिकरुले चुनेर संबिधान सभा गठन गरेको हो/ सघियेताको बारेमा संबिधान सभामा तेस्का सदस्य हरुले नागरिक प्रतिनिधिकै हैसियेतले (न कि पार्टी प्रतिनिधिको हैसियेतले) बहुमतको आधारमा रास्त्रिये अखंड़ता मा आंच नआउने गरि निर्णय गर्नु पर्ने हो जस्तो लाग्छ/ तेसैले अहिले जन्सर्बोच्चताको लागि आन्दोलन गरिरहेको भन्ने प्रचान्द्रले एकलौटी तवरले यो राज्य यो जातको त्यो राज्य त्यो जातको भनेर घोसना गरे बात उसैको जनसर्बोच्चाताको माग को उपहास भयेन के? खै मैले जनसर्बोच्चाताको अर्थ नै नबुझेको हो कि जस्तो लागे/ तपाईं लाई कस्तो लाग्छ जान्न पाउँ/
मन परे हरियो, नपरे रातोः
7 
0
मदन जी
२०४६ को आन्दोलन मा पनि देस यसरि टुक्रा पार्ने माग गरिएको थिएन,तेस्तै ६२ सालको आन्दोलन मा पनि संबिधान सभा मा जाने र संसद पुर्स्थापना गर्ने सम्म मात्र कुरा भएको हो ,एका एक यक्ष मल्ल ले छोरा हरुमा भाग लगाएको जस्तो यसरी गर्नु को मतलब भारतीय जासुसी सस्था ”र”,अमेरिकी हरु को जासुसी सस्था हरु,आइ यस आइ सबै मिलेर ठुलो ग्राण्ड डिजाइन गरिएको जस्तो लागिरहेछ | बिसेस गरेर भारत् ले त् आफ्नै रखौटी झैँ गर्न थाल्यो !!!
अब प्रचण्ड ले त् सुरुमा केहि गर्लान कि भन्ने सबैले आस गरेकै हो ,तर एकचोटी सट्टा मा जाना साथ् उनको काबिलियत देखियो ,अरु कुरा लाइ एकातिर पन्छाउने हो भने ,लिच्हद नै भएपनि मा कु ने ले प्रचण्ड भन्दा संयमित भएको गरेर देखाइदियो ,अझै एसले कति चलाउने हो ,को भन्न सक्छ |
तेसैले मदन जी यो फताह हरुले के बोले र के बोल्छन कुनै चासो को बिसय नै हैन | मेन मावोबादी ले चाहेको ग्रिह युद्द नै हो ,किनकि ग्रिह युद्द पछी ,सेना समेत भएको पार्टी हुदा आफ्नो हाली ,मुहाली हुने सोचेर हो (खैर त्यो न हुन् पनि सक्छ ),फेरी बिचरा हरुले ले जितेर पनि चलाउन न पाएको आक्रोस पनि होला |
खास भन्ने हो भने अहिले भारत् , आन्तरिक राजनीति ले र स्वयं पनि केहि कमजोर देखिएको छ ,हामि काहा हस्तछेप गरेपनि हेर्नुस तेस्को बेहाल !!तेस्माठी चिन पनि उदयीमान भएकोले अहिले नेपाल मा जितेको पार्टी मावोबादी ले बलियो सरकार दिन सकेको भए देस मा धेरै सुधार हुन् सक्थ्यो होला !!के गर्नु दुर्भाग्य ,देस चलाउने हिजडा हरु र नीति सकुनी (गिरिजा ) को भएपछी !
फेरी मावोबादी किन यत्ति बहुलाएको त्यो पनि आश्चर्य नै छ !गतिलो नेता त्याहा भैदिएको भए यो सुबर्ण मौका थियो नेपालको लागि!!
मन परे हरियो, नपरे रातोः
0 
0
लेख एकदम राम्रो छ .
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
12 
23
if one supports the cause and the feature article, that’s his/her opinion. why should others discourage him/her by thumbing down?!! this very mentality is the main “cause” of present nepal. shouldn’t we wake up from the negativity. ur action speaks louder than ur words here. lmfao…pathetic.
गरमागरम बहस। तपाईँ के भन्नुहुन्छ?
7 
14