मेरो Tweet

  • नेपाली नागरिकता र पासपोर्ट चाहिने तर गैर नेपाली नागरिक पनि सहभागी हुन सक्ने मिस नेपाल प्रतियोगिता https://t.co/31WH875ZXR

यो साइटमा भएका सामाग्रीहरु व्यवसायिक प्रयोजनका लागि कुनै पनि हिसाबले टेक्स्ट, फोटो, अडियो वा भिडियोका रुपमा पुनर्उत्पादन गर्न स्वीकृति लिनुपर्नेछ। स्वीकृतिका लागि [email protected] मा इमेल गर्नुहोला।
eXTReMe Tracker

विज्ञान ब्लग : चुम्बकको विशिष्ट गुण

-छविलाल रिजाल-

ब्रह्माण्डमा रहेका प्रत्येक पदार्थको आफ्नै गुण भए जस्तै म्याग्नेटिक पदार्थको पनि आफ्नै गुणहरु हुन्छन्। अझ म्याग्नेटिक पदार्थहरुमा अन्य पदार्थमा नभएका विशिष्ट गुणहरु समेत हुन्छन्। विशेष गरी म्याग्नेटिक पदार्थ भन्नाले यहाँ कोबल्ट, आइरन, निकेल, र म्याग्नेटाइट उदाहरणको रुपमा लिइएको छ। यी धातुहरुमा विशेष खालको चुम्बकीय गुण हुन्छ जसलाई “स्वभाविक चुम्बकीय” भनेर चिनिन्छ।

[…]

विज्ञान ब्लग : म्याग्नेटिक पदार्थका हेर्दा सजिलो, व्याख्या गर्न गाह्रो चार सूत्र

-छविलाल रिजाल-

मैले माइसंसार को जनवरी ८, २०१६ को रिपोर्टमा म्याग्नेटिक पदार्थको बायोम्याग्नेटिक छेत्रमा उपयोगिताबारे जानकारी दिएको थिएँ। त्यसको लगत्तै मैले जनवरी २१, २०१६ मा प्रकाशित रिपोर्टमा म्याग्नेटिक पदार्थको इतिहास बारे संक्षेपमा जानकारी दिने प्रयास गरेको थिएँ। हामीलाई थाहा छ कि कुनै पनि मूल कुरा बुझ्नको लागि त्यस वस्तुको जरासम्म नपुगी हुँदैन। त्यसैगरी म्याग्नेटिक […]

नेता र महावीरका सपनाहरु -३ : देशको काँचुली फेर्न गफ हैन, लगानी गरौँ

सर्वज्ञानी नेता पाउन असम्भव भए पनि देश-विकासको लागि विज्ञान-प्रविधि ब्यवस्थित बनाउनु पर्छ भन्ने दूर-दृष्टि/चेतना भएको नेता पाउन सके मात्र पनि देश सही दिशातर्फ लम्किन्थ्यो। विज्ञान शिक्षाकै कुरा गर्ने हो भने अनुसन्धानमा र ल्याबको अवस्था सुधार्ने र क्षमता बढाउने माग गर्नु भन्दा पनि थाम्नै नसकिने गरी विद्यार्थी थप्न दवाब दिइन्छ। त्यो पनि आशा लाग्दा […]

नेता र महावीरका सपनाहरु – २ : विज्ञान-प्रविधिलाई व्यवस्थित बनाउने कि सर्वज्ञानी नेता खोज्ने ?

देश विकास गर्ने रहर शायद सबै (या धेरै) नेताहरुलाई पनि होला। कम्तिमा सबै प्रधानमन्त्रीहरुले यो सोच्छन् होला। हो, राजनीतिक स्थिरता नभएसम्म विकासका कुरा अगाडि बढाउन सजिलो छैन, तर एउटा सोच त पक्कै हुन्छ होला। तर कुन कुन नेतृत्वले देश विकासका प्रस्ट योजना शुरु गरे जसलाई नयाँ आउने नेतृत्वले समेत चालू राख्न बाध्य पारुन्? […]

नेता र महावीरका सपनाहरु – १

गएका केही महिना सपनाका कुरा धेरै सुनिए । सपना देखेरै मान्छेले आकाशमा उड्न सक्यो, र चन्द्रमा छुन सक्यो । ठुला-ठुला रोगको उन्मुलन देखि लिएर रेडियो र फोनको आविस्कार भएको पनि यस्तै सपनाले नै हो । अहिले देश माथि उठ्ला भन्दा झन् भासिदै जाँदा हाम्रोमा नयाँ सपना देख्ने लहर चलेको छ । कुनै एक […]

ओलीले एक करोड बक्सिस दिएका गुगल बोय : कति यथार्थ कति भ्रम – विज्ञानका प्राध्यापकको विश्लेषण

(ओली सरकारले एक करोड रुपैयाँ सरकारी ढुकुटीबाट बक्सिस दिएका गुगल बोय आदित्य दाहालबारे विदेशको एक प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयमा विज्ञानका प्राध्यापकले एक वर्षअघि लेखेको यो ब्लग सान्दर्भिक हुने देखेर पुनः प्रकाशन गरेका हौँ) नेपाली गुगल-बोय भनेर पनि चिनिने आदित्य दाहाल उनको असाधारण क्षमताका कारण चर्चित छन्। बिशेष दिमागी अवस्थाका या दिमागी चोट लागेका केही व्यक्तिहरुको विलक्षण […]

शताब्दीकै उपलब्धि आखिर के हो? खोजमा संलग्न नेपाली सुदर्शन कार्कीसितको ८ प्रश्नको जवाफबाट सजिलो गरी बुझ्नुस्

विश्वभरका प्रमुख मिडियाले बिहीबार ब्रेकिङ न्युज दिए- शताब्दीकै ठूलो खोज। वैज्ञानिकहरुले गुरुत्वाकर्षण तरङ्ग पत्ता लगाए। गुरुत्वाकर्षण तरङको आवाज रेकर्ड गरिएको थियो, त्यो पनि सार्वजनिक भयो। भौतिक शास्त्रको आगामी नोबेल पुरस्कार कसले पाउँछ भनेर कुनै ज्योतिषले भविष्यवाणी पनि गर्नै नपर्ने र जुरीले पनि धेरै दिमाग खियाउन नपर्ने स्थिति सिर्जना भएको छ। यो खोजको अध्ययनमा […]

तपाईँले सुन्नुभयो त विश्वभर हङ्गामा मच्चाउने त्यो आवाज?

तपाईँ डेस्कटप वा ल्यापटप चलाइरहनुभएको छ र तपाईँको कम्प्युटरको साउन्ड भोल्युम ठूलो र ‘अन’ छ भने यो पेजमा तपाईँले एक किसिमको आवाज दुई पटक सुनेको हुनुपर्छ- टुरुक, टुरुक।

यो कुनै सामान्य आवाज होइन। बिहीबार यो आवाज विश्वभर ब्रेकिङ न्युज बन्यो। आइन्सटाइनले सय वर्ष अगाडि गरेको भविष्यवाणीलाई सही बनाउने आवाज थियो त्यो।

[…]

विज्ञान ब्लग : चुम्बकको इतिहास

-छविलाल रिजाल-

जनवरी 8 मा प्रकाशित मेरो पहिलो रिपोर्टमा, मैले चुम्बकीय सामाग्रीको इतिहास र चुम्बकत्व को महत्व प्राचीन समयमा, झन्डै 5000 सालदेखि – ढुङ्गे र पूर्व-ढुंगे अवधि पहिले देखि नै चलि आएको कुरा प्रस्तुत गरेको थिएँ। र चुम्बकत्व र जैव चिकित्सा बीच आपसी सम्बन्ध प्रदान गर्न खोजेँ। यस रिपोर्टमा, म यी चुम्बकीय सामाग्री, प्राचिन […]

विज्ञान ब्लग : क्यान्सर पत्ता लगाउन चुम्बक

-छविलाल रिजाल-

चुम्बकीय पदार्थहरुको उपयोगिताको इतिहास धेरै लामो छ। अहिले भने चुम्बकीय पदार्थहरुको उपयोगिता र महत्व्र ह्वात्तै बढेर गएको छ। विशेष गरी नयाँ उपकरणहरुको विकासले यसको उपयोगिता बढ्दै गएको हो। मेरो १५ वर्षको अनुसन्धानमा चुम्बकीय पदार्थहरुको उपयोगिता यति धेरै बढेर गएको यसअघि कहिल्यै अनुभव गरेको थिइनँ।

हो, कम्प्युटर क्षेत्रमा, चुम्बकीय सेन्सर (जीएमआर […]

नेपाली ‘गुगल-बोय’ आदित्य: कति यथार्थ कति भ्रम?

नेपाली गुगल-बोय भनेर पनि चिनिने आदित्य दाहाल उनको असाधारण क्षमताका कारण चर्चित छन्। बिशेष दिमागी अवस्थाका या दिमागी चोट लागेका केही व्यक्तिहरुको विलक्षण गणितीय क्षमता हुन्छ जसलाई सभाण्ट सिन्ड्रोम भनिन्छ। रिपोर्टहरु हेर्दा लाग्छ, आदित्य यस सभाण्ट वर्गमा पर्दैनन्। उनी औसत भन्दा निकै मेधावी तर अरु हिसाबले सामान्य नै लाग्छन्।

उनी भर्खर ५ […]

विज्ञान ब्लग : मान्छेभन्दा बुद्धिमानी

प्राय सबै समाजमा परापूर्वकालदेखि नै कागको बारेमा राम्रा नराम्रा उल्लेख्य द्रष्टब्यहरु प्रयोग गरिएको पाइन्छ | साइतका कुरा, बेसाइतका कुरा, सुसमाचारका कुरा, कुसमाचारका कुरा आदिआदि ! बाइबलमा एलिया (Elijah) भनिने अगम्बक्तालाई जंगलमा कागले खान खुवाएर बचाएको उल्लेख छ भने इस्विसम्बत १ को हाराहारीमा एसप (Aesop) नामक कथाकारले घैंटोमा रहेको तर चुच्चोले नभेटिने पानी पिउनको लागी […]

विज्ञान ब्लग : कसको माया बढी ?

सानो छँदा कसैकसैले “तिमीलाई कसको बढी मायाँ लाग्छ? बाबाको की, आमाको कि, दाइको कि, भाइको कि, बहिनीको ?” भनेर कसैले सोध्दा अकमक्क परेको क्षण याद भैरहेको छ मलाई यति बेला। कसको भन्ने ! सबै बराबर ! कुनैकुनै प्रश्न सुन्दा जति सजिला हुन्छन, जवाफ दिन त्यति नै गाह्रो !

“फोक्सो कि, कलेजो कि, मुटु […]

विज्ञान ब्लग : झुस महिमा

-विप्र-

बुलबुल : कता हो ?

सिमसिम : यतै त हो । अनि कस्तो छ त एलर्जी अहिले ?

बुलबुल: ओखती गरेपछि ठिक भयो नि

सिमसिम: के खानु भयो त औषधी ? एन्टीहिस्टामिन नै त होला नि, हैन ?

बुलबुल: हो, एन्टीहिस्टामिन, बेनाड्रिल खाएँ केही चक्कीहरु। अनि यो एन्टीहिस्टामीन नै किन […]

विज्ञान ब्लग : झुस भनी नगर हेला, झुस कै पर्लाउ है फेला

– विप्र –

सिमसिम: नमस्कार, बुलवुलजी, के छ हो हालखवर ! बुलवुल: के हुनु नि । ह्यॉ तपॉईलाइ नमस्कार फर्काउन मुद्णपाटी (कीवोर्ड) चलाँउ कि ढाड र पाता कनाएर बसौं जस्तो भ’को छ आफुलाइ चैं ! सिमसिम: हैन, के भयो र त्यस्तो ? हुन त आफ्नो मखमली जिउ कनाउन छोडेर त्यस्तो खस्रो मुद्रणपाटी चलाउन […]

विज्ञान ब्लग : जाडोमा छालाको हेरचाह

विज्ञानको एउटा कोणबाट हेर्दा कुनै पनि मान्छे अर्को मान्छे भन्दा एकदमै फरक देखिन्छ भने अर्को कोणबाट हेर्दा झन्डै दुरुस्तै ! शरीरमा पाइने पदार्थ अथवा तत्व (Genetic Material) को हिसाबले हेर्दा कुनै दुईजना मान्छेको बिचमा ३० लाख भन्दा पनि बढी भिन्नता हुन्छन भने DNA को हिसाबले हेर्दा सबै मान्छे ९९.९% उस्तै हुन्छन्। चिम्पान्जी र […]

ख्याती हत्याको वैज्ञानिक कारण

स्मरण, गति, एकाग्रता, आनन्द आदि क्रियाकलापलाई संचलान, निर्देशन र नियन्त्रण गर्ने हाम्रो मस्तिष्कका फरक-फरक भागलाई आफ्नो कार्यक्षेत्र अनुसार बिभिन्न सर्किटहरुले सृंखलाबद्ध किसिमले जोडेका हुन्छन् | यसलाई Reward System भनिन्छ | जब हामी मिठो खाना खाएर सन्तुष्टि हुने, जित तथा उपलब्धी जस्ता कुरामा खुसी हुने, तथा यौनिक कार्यजस्तो उत्तेजना र मजा आउने कार्यमा संलग्न […]

विज्ञान ब्लग : हबल अन्तरिक्ष दुरबिनले भेटेको परमेश्वरको आँखा

हबल अन्तरिक्ष दुरबिन (Hubble Space Telescope) ले ब्रमाण्डको बारेमा आज यति धेरै जानकारी दिन सकेको छ की यस मार्फत प्राप्त तस्बीर तथा तथ्यांक (Data) लाई आधार बनाएर १० हजार भन्दा बढी त लेख र सोध-पत्र नै तयार भएका छन्। अचम्म र आश्चर्य लाग्ने बिभिन्न आकाशीय पिण्ड, ग्रह, छुद्रग्रह, उल्का; जन्मिदै गरेका, पूर्ण स्तरमा बिकसित […]

विज्ञान ब्लग : रिस शान्त पार्ने औषधिहरु

रिस तथा रिस उठ्नुलाई अहिलेको सामाजिक परिप्रेक्षमा झट्ट हेर्दा नराम्रो अथवा नकारात्मक मानिए पनि जीवको अस्तित्व रक्षाको इतिहासमा रिसले नै सबैभन्दा ठुलो भूमिका निर्बाह गरेको छ | कुनै यस्तो समय थियो जहाँ मानिसले सिंह, बाघ, भालु लगायतका हिंश्रक जन्तुसंगै बस्नु पर्थ्यो | यस्ता जनावरसंगको जम्काभेटमा सकेसम्मको ठुलो आवाजले नाचिच्च्याउने हो भने र रिसले […]

विज्ञान ब्लग : रिस उठ्नु तपाईंको कमजोरी होइन

मानव मन भनौ या मस्तिष्कमा पैदा हुने लाज, डर, ईख, प्रेम, घृणा, इर्षा, रिस, आदि संवेगहरुको बिकास एकैचोटी नभई फरक-फरक समय र परिस्थितिमा भएको हो। जस्तो की “डर” प्राणी स्तनधारी प्राणीमा बिकास हुनुभन्दा पहिलेदेखि नै तात्कालिन प्राणीको मस्तिष्कको भागमा बिकसित र अवस्थित थियो। प्राणी स्तनधारीमा परिणत भई बच्चालाई दूध खुवाउन थालेपछि उसमा “माया” […]