आमाले घरधन्दाको बोझ देखाएर निकै पल्ट मसँग बिहेको लागि आग्रह गरिसक्नुभयो तर अहिलेसम्म भने जस्ती फेला नपरेकी हुँदा मैले उहाँको त्यो इच्छा पुर्‍याउन सकिरहेको छैन। बिहेको लागि जोडी त माथि नै बाँधिइसकेको हुन्छ भन्छन् ,आफनो साइत भने जुरिसकेको छैन।

मेरो आफ्नो टयाक्सीको कुनै खास रुट छैन। मैले आफनो ट्याक्सी कहीँ पनि अड्याएको हुन्छु, तर एउटा कुरा भने निश्चित छ, म प्राय अबेरसम्म टयाक्सी चलाउँदिन। हद नाघे नौ नभए साढे नौ। त्योभन्दा अबेरसम्म टयाक्सी चलाएको सायद अहिलेसम्म रेकर्ड छैन। एक त घरमा आमा र बहिनी मात्र, उसमाथि बहिनी म फर्की नआउन्जेल खाना कुरिरहन्छिन्। धेरैपल्ट नकुर्न भनिसकें, बाहिर गएको मान्छे फर्किन कतिबेला हुन्छ के ठेगान। तर उनी मान्दिनन् जसले गर्दा पनि बाध्य भएर मैले चाँडै फर्कनुपर्छ। कुनै दिन कदाचित फर्किन ढिलो भए बहिनीको घुर्की र रिस खप्नुपर्छ। निकै बेर फकाएपछि बल्लबल्ल मान्छिन्। मलाई थाहा छ, यस्तो मनमौजी तालबाट मैले पैसा कहिल्यै कमाउन सक्दिनँ। बहिनीको पढाइ, उसको बिहे, घरको फेर्नु पर्ने छत …, यी धेरै कुराहरुको जिम्मेवारी मेरो सामु टड्कारो उभिएका छन्।

हुन त म आफूलाई त्यति साह्रो सज्जन ठान्दिन। चाडपर्वतिर लोकल चढेकै हुन्छ, कहिलेकाहीँ चुरोट पिउँछु र ल्वाङ सुपारीको लत लागेको छ ममा। तर यति भइकन पनि मैले आफूलाई नैतिकताको स्तरदेखि गिर्ने मौका भने अहिलेसम्म दिएको छैन।

हिजो राति छिमेकी साथी केदारको घरमा पार्टी थियो, बिहे गरेछ उसले। उसको घरबाट अलि ढिलै फर्किएँ, सायद अलिअलि लागेको पनि थियो मलाई। उसकी श्रीमती देखेको थिएँ, केदारको तुलनामा धेरै राम्री। चिटिक्क परेको भरिएको उनको जीउडाल आकर्षक थियो। हल्का बल्बमा अनिंदो केदारको कोठा, म भने उनीहरुको सुहागरात सोचेर निकै बेरसम्म सुत्‍न सकिनँ। ओल्टेकोल्टे गर्दै मध्यरातमा मात्र बल्ल निदाएछु। त्यसैले आज बिहान उठ्दा टाउको भारी थियो। ट्याक्सी चलाउने मुडै नभए पनि ट्याक्सी लिई बाहिर निस्कन्छु। किन हो, आज दिनभरिमा केही टिप मात्र भयो। साँझ चिसो र अँध्यारो बढ्न थालेपछि घर फर्किने विचार गर्दैहुन्छु, एउटी युवती टयाक्सीभित्र बस्छे। उसले लगाएको परफ्युमको तीव्र बासनाले टाउको दुख्छ। अगाडिको ऐनाबाट हेर्छु, आधुनिक पहिरन र मेकअपका पत्रहरुले पोतिएकी ऊ पूर्ण आकर्षक युवती देखिन्छे तर उसले बीस काटेकी छैन यो मेरो अनुमान हो।

“लाजिम्पाट जाऊं न” ऊ भन्छे। उसको अनुरोधमा एउटा डर पनि थियो शायद ड्राइभरले अस्वीकार गरिहाल्ला कि भन्ने उसलाई लागेको हो। एक मन त लाग्छ जान्न भनुँ , फर्किने बेला भैसकेको थियो। छिप्पिंदै गरेको साँझ, अँध्यारो र एक्ली युवती, दिमागमा अलिकति टेन्सन भयो। म नबोली फर्केर प्रत्यक्ष उसको अनुहारमा हेर्छु उसको गोरो अनुहार तातिएर रातो भएको छ। आँखा जुधेपछि अन्यमनस्कतामा ऊ अनुनयपूर्वक मुस्काउँछे।

यो लास्ट टिप सोचेर गाडी उसको गन्तव्यतिर बढाउँछु। सडकका भीड, कोलाहल, र बत्तिहरु। बाटो जाम भएको छ। यो कुनै अनौठो हैन काठमाडौँको लागि। अगाडिको ऐनामा तरुनीलाई हेर्छु उसको पहिरन र पोताई निकै भडकिलो देखिन्छ। अबेला राती एक्लै यात्रा गर्ने युवती आंटिली नै हुनुपर्छ। नत्र परिस्थिति र नियत सबैको राम्रो कहाँ हुन्छ ? झ्याल बाहिर हेरिरहेका उसका आँखामा दौडिरहेका दृश्यहरु शायद थिएनन् किनकि बाहिरका कुनै पनि कुराले उसमा असर गरिरहेको थिएन।

टयाक्सी अगाडि गइरहेको हुन्छ। आँखाहरु सडकमा भए पनि म ऐनाबाट घरिघरि उसलाई हेर्न पुगिरहेको हुन्छु। आँखा चिम्लिरहेकी त्यस युवतीको तीखो र सुलुत्त परेको नाक आकर्षक छ। चिउँडोमा भएको अलि ठूलो त्यस्तो रातो कोठी मैले अरुमा देखेको छैन। ऐनामा देखिने उसका रसिला ओठ र भरिएका गाला पनि निकै राम्रा देखिन्छन्। यसरी बारुद भरिएर आगोको छेउ आएपछि आगो त लाग्छ नै, मानिसहरु त्यत्तिकै आगो लाग्यो भन्छन्। यसरी आएपछि नलुटिएला भन्ने पनि के छ र ? सवैजना मजस्ता कामनालाई बाँध्ने पनि त हुँदैनन्।

“एकै छिन रोक्नुस है”। युवतीले अनुरोध गर्दा झसँग हुन्छु। सायद उसको गन्तव्य आएछ, सोच्छु। “दुई मिनेटको लागि पर्खिन सक्नुहुन्छ ? म एकजना मान्छे भेटेर आउँछु” रातिको समय अर्को टयाक्सी नपाइएला भन्ने उसलाई पनि कत्रो पीर। तर मलाइ अबेर भैसकोले ऊसँग भाडा दिन अनुरोध गर्छु

“प्लीज एकैछिन मात्र हो। ” ऊ अनुनय गर्न थाल्छे। मलाई थाहा छ आज फर्केर फेरि बहिनीको घुर्की हेर्नु पर्नेछ मैले। युवती ओर्लेर नजिकैको घरभित्र पस्छे। तर लगत्तै बाहिर निस्की टयाक्सीभित्र अगाडि बस्दै भन्छे, “मान्छे नै भेटिएन, भाटभटेनीमा गएका छन् रे उतै जाउँ न है” उसका आँखाभरि निकै आग्रह देखिन्छन्। धर्मसंकटमा पर्छु, उसको कुरा मानुं घर फर्कन ढिला भैसक्यो ,नमानुँ रात यो बीच सडकमा एक्ली कहाँ जाली ऊ। अर्को कुनै टयाक्सी भेटिन्छ भन्ने कुनै ग्यारेन्टी पनि छैन। हुन त कुनै अपरिचिताको ठेक्का मैले लिनु जरुरी छैन। मानवतावश नै सही उसलाई गन्तव्यमा छाड्ने विचार गर्छु

गाडी कुदेको छ तर हामी मौन छौं। गफाडी छुइनँ तर म प्रायः आफनो यात्रुहरुसँग गफ गरिरहन्छु। ऊसँग के गफ गर्नु ? चालामाला देख्दैमा बोल्न मन लागेन। भाटभटेनीमा पुगेर त्यहाँ पनि ऊ एउटा घरभित्र पस्छे। लौ त्यहीँ हराई कि भन्ने लागेको थियो ,तर ऊ फर्कन्छे।

“अब कता ?” को भावमा म उसलाई हेर्छु

“धोवीघाट” ऊ निकै हताश देखिसकेकी छे।

अघिको उसको गोरो अनुहारमा पीडा पोतिएको जस्तो छ। ऊ लामो निश्वास छाड्छे। आफूभित्रको पीडाले वा हताशपनको कारण बेचैनीमा ऊ लाइराखेको कोट पनि फुकाल्छे। स्लीवलेश लुगामा उसका सुडौल पाखुरा…म उसबाट ध्यान अन्यत्र लान खोज्छु।

सडक बत्तिको चहकिलो प्रकाश उसमा पर्छ। अनुहार छोपेर टाउको निहुराई रहेकी ऊ एक्कासी सुँक्क सुँक्क गर्दै रुन थाल्छे। म हतप्रभ हुन्छु, केही बुझ्दिनँ। सुनसान बाटो, राति एक्ली युवती यसरी टयाक्सीभित्र बसी रुँदा के अर्थ लाग्ला, मलाई डर पनि लाग्यो।

“प्लीज यसरी नरुनुस् न, के भयो तपाईलाई ? ” मलाई उसको रुवाइमा भन्दा पनि उसको त्यो रोदन अरुले सुनेर के आपत् आइलाग्ला भन्ने पीर लाग्यो।। जमाना नै खराब छ। मेरो अनुरोधपछि उसको रुवाइ कम त हुन्छ तर अझै सुकसुकाइरहेकी छे।

धोबिघाट आएपछि ऊ चुप लाग्छे। हिक्काहरु अझै उठिरहेका हुन्छन्। विस्तारै टाउको फर्काएर ऊ मतिर हेर्छे गाजल लत्पतिएका आंखा र नाकको टुप्पा समेत राता भएका छन्। ऊ ढोका खोली बाहिर निस्कन्छे। परिस्थितिले लाटो बनाएको म ऊसँग भाडा पनि माग्न सक्दिन न त उसैले कति भयो भनी सोध्छे। दुवै जना चुप छौँ। शायद उसले कुनै कडा टिप्पणीको अपेक्षा गरेकी थिई। जब म केही बोल्दिन ऊ आफूले फुकालेको कोट मेरो हातमा थम्याई अगाडिको मोडमा गएर हराउँछे। म ऊ गएको दिशातिर हेरिरहन्छु। यो कुनै स्वप्न हो वा यथार्थ छुट्याउन गाह्रो भए झैं लाग्छ। रिस उठ्छ आफैदेखि, मैले यो टिप गर्नै नहुने थियो।

स्तब्ध छु, यो मेरो कमजोरी हो वा उदारता,यत्तिका बेर सडक नापेर आफूले पाउनु पर्ने भाडा नपाउँदा पनि रोएर आफनो असमर्थता जनाउने युवतीप्रति म आक्रोशित हुन सकिनँ।

परफ्युम छर्किएको कोट मेरो हातमा छ, नरम र सिल्की। पैसाको सट्टा उठेको यो ट्याक्सी भाडा हो आजको। कोटको भित्री खल्तिमा केही भए झैँ लागेर निकाली हेर्छु, बन्द नगरिएको खामभित्र एउटा चिठी हुन्छ। अरुको चिठी पढ्नु हुँदैन भन्छन्, कौतुहलवश खोल्छु।

आदरणीय बाबा,

चिठी लेख्छु भन्दाभन्दै ढिला भयो। यहाँ काम खोज्न साह्रै गाह्रो रहेछ बाबा। अहिले चन्दवीर अंकलले एउटा काम खोजिदिनु भएको छ। त्यति गाह्रो त हैन तर थाक्छु। राति कलेज पनि जान्छु, शायद त्यसैले होला। अब बाबालाई छिटै पैसा पठाउँछु। यसपालि दाइको खुट्टाको अपरेशन गरिहाल्नुपर्छ। दाइले सक्नु भएको भए बाबालाई दुखै हुँदैनथ्यो। आशा छ आमा सन्चै हुनुहुन्छ होला। बाबा हजुरले आफनो खोकीको दवाइ नछुटाउनु होला। म सन्चै छु, मेरो पीर नगर्नु होला।

छोरी रन्जु

चिठी पढेर अनायसै करुणा जाग्छ युवतीप्रति। उसले जे जस्तै काम गरिरहेकी भए पनि परिवारको निमित्त खटिरहेकी उसको सामु नतमस्तक हुन्छु। चिठी खसाल्न ठीक पारेकी उसले बिर्सी होली भनेर बाटोमा एकैछिन कुर्छु। शायद चिठी लिन पो आइहाल्छिन् कि। त्यो बेला मात्र हैन मैले त्यसपछि पनि उसलाई अन्त कतै देखेको छैन। दुई चार पल्ट धोबिघाटतिर पनि नगएको हैन तर उसलाई भेटिनँ। बाटोमा कतै देखे यो उसको कोट उसैलाई फर्काएर उसँग भेटघाटलाई अगाडि बढाउन चाहेको छु। त्यही भएर यो कोट सँधै साथमा लिइ हिँड्ने गरेको छु।

के तपाईले देख्नु भएको छ उसलाई ?

संविधान सभाको निर्वाचन सम्पन्न भएपछि सात दलको शुक्रबार बसेको पहिलो बैठकले संविधान सभाको पहिलो बैठक जेठ १२ देखि १५ गतेभित्र गर्न प्रधानमन्त्रीलाई सुझाव दिएको हो। अन्तरिम संविधान अनुसार नेपालमा गणतन्त्र घोषणाको कार्यान्वयन संविधान सभाको पहिलो बैठकले गर्नेछ।

बैठकले संविधान सभाको लागि २६ जनाको मनोनयन यही मन्त्रिपरिषद्ले नै गर्ने सहमति गरेको छ। अर्थात् नयाँ सरकार संविधान सभाको पहिलो बैठकपछि मात्रै गठन हुने देखिएको छ। त्यसैगरी निर्वाचित अन्य दलहरुसित पनि सहकार्य गर्नका लागि कार्यदल बनाइएको छ।

जेठ १९ गते वीरेन्द्रको वंशनाश गरिएकै दिन संविधान सभाको पहिलो बैठक बसी गणतन्त्र कार्यान्वयन गरिएला कि भनिएको गरिएको अनुमान अब काम लागेन। जेठ १२ देखि १५ को बीचमा हुनेछ यो ऐतिहासिक दिन-

हाल संविधान सभामा निर्वाचित भइआएका सम्पूर्ण दलका सभासदहरुले गणतन्त्रको पक्षमा जनतासँग भोट मागेका थिए। एउटा मात्र पार्टी राप्रपा नेपालले संवैधानिक राजतन्त्रको पक्ष लिँदै मत मागेको थियो। यो पार्टीका चार सभासद समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत निर्वाचित भएका छन्। यी चार बाहेक अन्य सम्पूर्णले गणतन्त्रको पक्षमा मत मागेका थिए।

होला कि नहोला भन्ने अन्यौलका बीच संविधान सभाको निर्वाचनको एउटा ऐतिहासिक घटनाको हामी साक्षी बनेका थियौँ। अब गणतन्त्र घोषणाको अर्को ऐतिहासिक दिन पनि नजिकिँदैछ।

यो घोषणापछि पनि नारायणहिटीबाट भूतपूर्व भइसकेका राजालाई निकाल्न प्रक्रियागत रुपमा केही समय लाग्न सक्ला, तर पनि यो दिनले पक्कै पनि ऐतिहासिक महत्त्व भने राख्‍ने नै छ। म सम्झँदैछु त्यो दिन, जतिबेला वैशाख ११ को शाही घोषणाको भोलिपल्ट विजय जुलुस निस्केको थियो। रत्‍नपार्कमा सो जुलुसमा सहभागी एक जनाले निधारमा अबिर लगाइदिँदै भनेका थिए, आंशिक, आंशिक- आंशिक गणतन्त्र आयो, आंशिक बधाई ! अब भने पूर्ण बधाई दिने दिन नजिकिँदैछ।

अब भने यो कविता सार्थक हुने दिन आएको हो कि-

यसअघि पनि महोत्तरीबाट विजयी घोषित फोरम उम्मेदवार शरदसिंह भण्डारीको नाम पनि विजयी उम्मेदवारको अन्तिम सूचिमा समावेश नगर्न संविधान सभा अदालतले अन्तरकालीन आदेश दिइसकेको छ।

विषमलाल अधिकारीविरुद्ध माअ‍ोवादीका शान्तिराम कार्कीले मुद्दा दायर गरेका हुन्। उनले मतगणनाका क्रममा मत हराएको जिकिर गरेका छन्। उनी २५७ मतले पराजित भएका थिए। उता, शरदसिंह भण्डारीको क्षेत्रमा भने कूल सदर मत संख्याभन्दा उम्मेदवारले पाएको मत बढी देखिएको थियो।

संविधान सभामा विजयी १२ जना उम्मेदवारविरुद्ध मुद्दा दर्ता भए पनि २ जनाको नाममा मात्र यस्तो अन्तरकालीन आदेश जारी भएको छ। अस्ति भर्खरै चाहिँ काँग्रेसका रामशरण महतविरुद्ध अन्तरकालीन आदेश जारी गर्न नपर्ने फैसला संविधान सभा अदालतले गरेको थियो।

अरु को को विरुद्ध मुद्दा परिरहेको छ त ?

डडेलधुरामा कांग्रेसका शेरबहादुर देउवा
उजुरी हाल्नेः माओवादीका खगराज भट्ट

पर्सा ५ मा कांग्रेसका रमेश रिजाल
उजुरी हाल्नेः मधेसी जनअधिकार फोरमका वीरेन्द्रप्रसाद यादव

नुवाकोट-२ मा कांग्रेसका रामशरण महतका
उजुरी हाल्नेः माओवादीका हितबहादुर तामाङ

पर्सा ४ मा एमालेका प्रद्युम्न चौहान
उजुरी हाल्नेः कांग्रेसका सुरेन्द्रप्रसाद चौधरी

सर्लाही ५ मा सदभावना पार्टीका खोभारी राय
उजुरी हाल्नेः तमलोपाका जंगली राय यादव

बारा १ मा सदभावना पार्टीका सरोज याद
उजुरी हाल्नेः फोरमका रामवावु यादव

बाग्लुङ २ मा राष्ट्रिय जनमोर्चाका चित्रबहादुर केसी
उजुरी हाल्नेः नेकांका मणिभद्र शर्मा

नवलपरासी ६ मा तमलोपाका हृदयेस त्रिपाठी
उजुरी हाल्नेः नेकांका देवकरण प्रसाई

सङ्खुवासभा १ मा नेकपा माओवादीका पूर्णप्रसाद राई
उजुरी हाल्नेः नेकपा एमालेका कवानसेन राई

समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत विजयी उम्मेदवारको नामावली
माअ‍ोवादी
1. लीलादेवी मेहता
2. जुब्बा सोरेन
3. ललिताकुमारी साह
4. सुनीताकुमारी महतो
5. प्रमिलादेवी यादव
6. बुधनिदेवी महतो
7. ज्वालाकुमारी साह
8. इन्द्रमती यादव
9. लक्ष्मीकुमारी चौधरी
10. सुकदैया चौधरी थारु
11. ध्रुव आङदम्बे
12. शान्तीदेवी राजवंशी
13. हलिनाखातुन सोखिन
14. दुर्गादेवी पासवान
15. चन्दा देवी
16. सिद्धार्थ सोमनी
17. जगतप्रसाद यादव
18. मातृकाप्रसाद यादव
19. शिवराम यादव
20. सन्तोष थारु
21. पट्टु थारु
22. सुन्दरा थारु
23. भिष्म धिमाल
24. अभिलाल (झागड)
25. बाबुलाल पासवान
26. भरतप्रसाद शाह
27. इसलाममिया धोबी
28. संघप्रसाद थारु
29. अमृता थापा मगर
30. तारा घर्तीमगर
31. अ‍ोनसरी घर्तीमगर
32. कमला रोक्का
33. सन्तमाया तामाङ
34. इन्दावती अधिकारी (दनुवार)
35. सावित्रा गुरुङ दुरा
36. लक्ष्मी गुरुङ
37. विष्णुकुमारी राई
38. शुसीला कन्दङ्वा
39. आङ्दावा शेर्पा
40. माया चेपाङ
41. उमा भुजेल
42. महालक्ष्मी श्रेष्ठ
43. उमा गोठे (कपाली)
44. गमबहादुर श्रीसमगर
45. लोकेन्द्र विष्ट मगर
46. पूर्णबहादुर राना
47. रामबहादुर थापा मगर
48. खुसिराम पाख्रिन
49. वीरबहादुर तामाङ
50. डा इन्द्रजीत राई
51. सन्चपाल मादेन
52. तुलबहादुर माझी
53. ज्ञानेन्द्र कुमाल
54. चुनबहादुर थामी
55. वीरेन्द्र जुहारचन
56. दीलिप महर्जन
57. श्रामणेर आनन्द
58. सत्यलाल मूल
59. विमला मिजार
60. रुपा विक
61. सन्तोषी विक
62. पार्वती रसाइली
63. हिमकुमारी सुनार
64. परशुराम रम्तेल
65. हरिराम सिपाइली
66. पदमलाल विश्वकर्मा
67. मंगल वि.क.
68. विनोद पहाडी
69. सत्य पहाडी
70. धीरेन्द्रकुमारी उपाध्याय
71. छिमी लामा
72. धर्मराज वि.क.
73. रेणु दाहाल
74. यशोदा गुरुङ (सुवेदी)
75. खुमा सुवेदी
76. गीता ठगुन्ना
77. रेणुका चौलागाइँ
78. गंगा पराजुली
79. शान्ता न्यौपाने
80. उमा कार्की विष्ट
81. पूजा खनाल
82. विमला केसी
83. शारदा घिमिरे
84. कल्पनादेवी सुवेदी
85. भरतकुमारी रेग्मी शर्मा
86. गोमा पाठक
87. मोहन वैद्य
88. नन्दकुमारी प्रसाइँ
89. नारायणप्रसाद पौडेल
90. मोहम्मद सफिक मियाँ
91. श्रीराम ढकाल
92. ईश्वरीप्रसाद ढकाल
93. अशोककुमारी रोकाया क्षेत्री
94. मायाप्रसाद शर्मा
95. दीनानाथ शर्मा
96. सूर्यबहादुर सेन वली
97. जोखबहादुर महरा
98. केशवप्रसाद नेपाल
99. एकराज भण्डारी
100. खिमलाल देवकोटा

नेपाली काँग्रेस
101. गिरिजाप्रसाद कोइराला
102. बलदेव शर्मा मजगैयाँ
103. लक्ष्मणप्रसाद घिमिरे
104. प्रदीप गिरी
105. पूर्णबहादुर खड्का
106. मिनेन्द्रप्रसाद रिजाल
107. प्रकाशशरण महत
108. जिपछिरिङ लामा शेर्पा
109. शिवचन्द्र मिश्र
110. इन्द्रबहादुर गुरुङ
111. रमेश लेखक
112. पुरुषोत्तम बस्नेत
113. शोभाकर पराजुली
114. जीवनप्रेम श्रेष्ठ
115. टीकाराम सुब्बा लेप्चा
116. अमृतलाल राजवंशी
117. बोधनारायण सरदार
118. कुमार राई
119. पासाङ शेर्पा
120. गोकर्ण राई
121. रामसरोज यादव
122. महेन्द्र यादव
123. जगदिश्वर नरसिंह केसी
124. गगन थापा
125. तीर्थराम डंगोल
126. दीवाकर गोल्छा
127. रामकृष्ण चित्रकार
128. हर्षजीत लामा
129. शम्भुहजारा पासवान
130. रामेश्वरप्रसाद रौनियार
131. धनराज गुरुङ
132. खड्गबहादुर बस्याल (सार्की)
133. बादशाह कुर्मी
134. अ‍ोमप्रकाश शर्मा
135. महा नेपाली
136. मानबहादुर महतो
137. चन्द्रीराम टमटा
138. उमा अधिकारी
139. मीना पाण्डे
140. महालक्ष्मी अर्याल उपाध्याय
141. अम्बिका बस्नेत
142. आरजु राणा देउवा
143. निर्मला प्रसाइँ
144. उषा गुरुङ
145. भुटिनी देवी खवास
146. कविता सर्दार बाँतर
147. रामवती चौधरी
148. लीला सुब्बा
149. सीता गुरुङ
150. बीना पौडेल
151. हीरा गुरुङ
152. प्रमिला राई
153. लक्ष्मी परियार
154. मुन्नी कुमारी गुप्ता
155. सरस्वती चौधरी
156. कृष्णा ठाकुर
157. मिनाक्षी झा
158. किरण यादव
159. कल्याणी रिजाल
160. रमा गुरागाइँ
161. कृष्णा अमात्य
162. कमला थापा
163. ललिता किङरिङ मगर
164. सुनदेवी जोशी
165. कृष्णकुमारी परियार
166. पार्वती राना मगर (उर्मिला)
167. सावित्री सिंह
168. रत्‍ना शेरचन
169. विमला नेपाली
170. दुधकुमारी हमाल
171. मोहमद्दि सिद्दिकी
172. कल्पना सोप दमाई
173. ईश्वरी न्यौपाने

नेकपा (एमाले)
174. छविलाल विश्कर्मा
175. भीमबहादुर रावल
176. युवराज कार्की
177. रणध्वज लिम्बु
178. राधा ज्ञवाली
179. लालबाबु पण्डित
180. विष्णुप्रसाद रिमाल
181. सुरेन्द्र पाण्डे
182. शंकर पोखरेल
183. अग्नीप्रसाद खरेल
184. अब्दुल कलाम आजाद
185. विष्णुमाया विश्वकर्मा
186. विभाकुमारी कार्की
187. बिना ज्ञवाली
188. विनोदकुमार चौधरी
189. बिन्दा पाण्डे
190. भैरे कामी
191. चिरञ्जीवी राम थारु
192. दुर्गा परियार
193. डोल्मा तामाङ
194. धिरेन्द्रबहादुर श्रेष्ठ
195. देवीलाल थापा
196. दलबहादुर सुनार
197. दुर्गा लिंखा
198. दिलबहादुर कार्की
199. गोविन्दराम प्रजा
200. गोविन्द नेपाली
201. गोविन्द सिंह बोहरा
202. गोपाल ठाकुर
203. हसिना मियाँ
204. जया घिमिरे
205. जुलीकुमारी महतो
206. किरणकुमारी राय
207. ल्हारक्याल लामा
208. मानसिङ राजवंशी
209. डा. मंगलसिद्धि मानन्धर
210. नेत्रप्रसाद पन्थी
211. नारायणीदेवी घिमिरे अर्याल
212. नारदमुनी राना
213. नजिर मिया
214. पदमाकुमारी अर्याल
215. पुरनसिंह दयाल
216. रामरती राम
217. रामचन्द्र प्यासी कुसवाह
218. रत्‍नदेवी गुरुङ
219. रोशन गाहा थापा
220. रीमा कुमारी नेपाली
221. रामप्रित पासवान
222. राजकुमार राई
223. सकुन्तला लेप्चा
224. लक्की शेर्पा
225. सीताकुमारी पौडेल
226. सावित्रा भुसाल
227. सोनाम छेजुङ लामा
228. सरला यादव
229. शारदा झा
230. शारदादेवी कुमाल
231. शान्तिमाया तामाङ
232. शान्तिदेवी चमार
233. शान्ति जिरेल
234. सपना प्रधान
235. शान्ति बस्नेत (अधिकारी)
236. शान्ता चौधरी
237. थममाया थापा मगर
238. टासी स्याङ वो गुरुङ सेनी
239. उषाकला राई
240. उर्मिलादेवी साह
241. डा. विजयकुमार पौडेल
242. यशोदादेवी अधिकारी
243. जोगीलाल यादव

मधेसी जनअधिकार फोरम, नेपाल
244. रामजनम चौधरी
245. नन्दनकुमार दत्त
246. आत्माराम प्रसाद साह
247. तिलकबहादुर रावल
248. श्रवणकुमार अग्रवाल
249. मधुसूदन अग्रवाल
250. राम सहायप्रसाद यादव
251. चन्द्रिकाप्रसाद यादव
252. विश्वनाथ प्रसाद यादव
253. रामचन्द्र राय अमात
254. शिवनारायण उराव
255. श्रीमति सन्ध्या देवी
256. नीलम वर्मा
257. ललिता साह
258. कलावती देवी दूसाध
259. रम्भा देवी
260. सुरिताकुमारी साह
261. आशाकुमारी सरदार
262. सलमा खातुन मिकरानी
263. दुर्गादेवी महतो
264. सेवकीदेवी तत्मा
265. सवितादेवी यादव

तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी
266. महेन्द्रप्रसाद यादव
267. काशिदेवी झा
268. अरविन्द्र साह
269. कविन्द्रनाथ ठाकुर
270. उर्मिला महतो कोइरी
271. चन्दन साह
272. बसन्ती झा
273. विमलकुमार केडिया
274. जयप्रकाश यादव
275. रमणी राम
276. सलाहुद्दिन मुसलमान

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी

277. लोकेन्द्रबहादुर चन्द
278. प्रतिभा राणा
279. सूर्यबहादुर केसी
280. अलाउद्दीन अन्सारी
281. दालकुमारी सुनुवार
282. नवोदिता चौधरी
283. बबिता देवी धोबी
284. चलनबहादुर तामाङ

नेकपा माले
285. चन्द्रप्रकाश मैनाली
286. निलम केसी खड्का
287. जनककुमार चालिसे
288. तीलकबहादुर थापा मगर
289. शारदा नेपाली
290. यदुवंश झा मैथिल बाहुन
291. पार्वती महतो (कुमाल)
292. दामोदर चौधरी

जनमोर्चा नेपाल
293. दुर्गा जयन्ती राई
294. रामकुमार यादव
295. भीमप्रसाद गौतम
296. सीता पोखरेल
297. विश्वभक्त दुलाल

नेकपा संयुक्त
298. चन्द्रदेव जोशी
299. कल्पना राणा
300. सुनीलबाबु पन्त
301. रामशिला ठाकुर
302. राघववीर जोशी

सदभावना पार्टी
303. गौरी महतो कोइरी
304. रामनरेश राय
305. अनिलकुमार झा
306. लक्ष्मणलाल कर्ण
307. मालामती देवी राना

राप्रपा नेपाल
308. चन्द्रबहादुर गुरुङ
309. रामनारायण सिंह
310. कुन्ती शाही
311. बबिना मोक्तान तामाङ

राष्ट्रिय जनशक्ति पार्टी
312. प्रकाशचन्द्र लोहनी
313. अर्जुन राई
314. फुलमती देवी चौधरी

राष्ट्रिय जनमोर्चा
315. सन्तबहादुर नेपाली
316. मीना पुन
317. रश्मीराज नेपाली

नेपाल मजदूर किसान पार्टी
318. नवराज कोइराला
319. लीला न्याइँच्याइँ

राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी
320. मालवर सिंह थापा
321. छियामा राई

नेकपा एकीकृत
322. परि थापा
323. राधादेवी तिमल्सेना

सदभावना आनन्दीदेवी
324. सरिता गिरी
325. मोतिलाल दुगड

नेपाली जनता दल
326. डा विश्वनाथ प्रसाद अग्रवाल
327. गायत्री साह

संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च
328. राजकुमार लिम्बु नाल्वो
329. रुकमिणी चौधरी

समाजवादी प्रजातान्त्रिक जनता पार्टी नेपाल
330. प्रेमबहादुर सिंह

दलित जनजाति पार्टी
331. विश्वेन्द्र पासवान

नेपाल परिवार दल
332. एकनाथ ढकाल

नेपाः राष्ट्रिय पार्टी
333. बुद्धरत्‍न मानन्धर

नेपाल लोकतान्त्रिक समाजवादी दल
334. लक्ष्मीलाल चौधरी

चुरे भावर राष्ट्रिय एकता समाज
335. केशवप्रसाद मैनाली

प्रत्यक्षका २४० निर्वाचन क्षेत्र मध्ये २३९ को मात्र घोषणा गरिएको छ। फोरमका शरदसिंह भण्डारीको विजय संविधान सभा अदालतको अन्तरकालीन आदेशका कारण रोकिएको छ।

नेकपा माअ‍ोवादी
Jhapa 1 Dharma Prasad Ghimire
Jhapa 2 Gauri Shankar Khadka
Jhapa 3 Purna Prasad Rajbansi
Jhapa 4 Dharma Sila Chapagain
Jhapa 7 Bishwodip Lingden Limbu
Sankhuwasabha 1 Purna Prasad Rai
Bhojpur 1 Padam Bahadur Rai
Bhojpur 2 Sudan Rai
Dhankuta 1 Hem Raj Bhandari
Dhankuta 2 Hari Raj Limbu
Morang 2 Lal Bahadur Susling Magar
Morang 3 Sabitri Kumar Kafle
Morang 8 Gopi Nahadur Sarki (Achhami)
Morang 9 Narendra Bahadur Dhimal
Sunsari 1 Kiran Kumar Rai
Solukhumbu 1 Gopal Kirati
Khotang 1 Ram Kumar Rai
Khotang 2 Samita Karki
Okhaldhunga 1 Keshav Rai
Okhaldhunga 2 Bal Krishna Dhungel
Udaypur 2 Mani Khambu Kirati
Udaypur 3 Mohan Bahadur Khatri
Siraha 5 Mahendra Paswan
Dolakha 1 Devi Khadka
Dolakha 2 Hem Bahadur Shrestha
Ramechhap 1 Tara Narayan Shrestha
Ramechhap 2 Dilliman Tamang
Sindhuli 2 Chandra Prasad Gajurel
Sindhuli 3 Neer Kumari Kunwor
Dhanusha 6 Ram Kumari Devi Yadav
Rasuwa 1 Prem Bahadur Tamang
Dhading 1 Puspa Bikram Malla
Dhading 2 Kalpana Dhamala
Dhading 3 Shalik Ram Jamarkattel
Nuwakot 1 Bimala Subedi
Nuwakot 3 Posta Bahadur Bogati
Kathmandu 2 Jhakku Prasad Subedi
Kathmandu 6 Hit Man Shakya
Kathmandu 7 Hisila Yami (Bhattarai)
Kathmandu 10/Rolpa 2 Pushpa Kamal Dahal (Prachanda)
Lalitpur 1 Barsha Man Pun Magar
Lalitpur 2 Raj Kaji Maharjan
Lalitpur 3 Pampha Bhushal

Kavrepalanchok 1 Suryaman Dong Tamang
Kavrepalanchok 2 Akal Bahadur Thing
Kavrepalanchok 4 Tej Bahadur Mijar
Sindhupalchok 1 Raj Kumar Shrestha
Sindhupalchok 2 Agni Prasad Sapkota
Sindhupalchok 3 Dawa Tamang

Makwanpur 1 Dil Bahadur Ghising
Makwanpur 2 Prem Bahadur Pulami
Makwanpur 3 Prahlad Lamichhane
Makwanpur 4 Kumari Moktan

Rautahat 3 Prabhu Saha Teli
Rautahat 6 Devendra Prasad Patel
Bara 6 Jay Ram Dahal
Chitwan 2 Ram Bahadur Thapa

Chitwan 3 Narayan Prasad Dahal

Chitwan 4 Chitra Bahadur Shrestha
Gorkha 1 Parbati Thapa Shrestha

Gorkha 2 Baburam Bhattrai

Gorkha 3 Amar Bahadur Gurung (Tamu)

Lamjung 1 Buddhi Ram Gurung

Kaski 1/Manag Dev Prasad Gurung
Kaski 2 Raj Kaji Gurung
Kaski 4 Durga Kumari B.K
Tanahu 1 Suresh Kumar Alemagar
Gulmi 1 Sudarshan Baral
Palpa 2 Mrs. Lila Kumari Bagale Somai
Arghakhanchi 1 Top Bahadur Rayamajhi
Nawalparasi 3 Sita Devi Boudel
Nawalparasi 4 Chinak Kurmi
Rupandehi 1 Ghan Shyam Yadav Ahir
Myagdi 1 Govinda Paudel
Rukum 1 Jun Kumari Roka (Oli)

Rukum 2 Janardan Sharma

Rolpa 1 Jaypuri Gharti

Pyuthan 1 Narayan Prasad Adhikari

Pyuthan 2 Deepak Bahadur K.C.

Salyan 1 Tek Bahadur Basnet

Salyan 2 Uma Kant Sharma

Dang 1 Indra Jit Tharu

Dang 2 Dama Kumari Sharma
Parvat 2 Gunakhar Basyal
Dang 3 Krishna Bahadur Mahara

Dang 4 Shiv Raj Gautam

Dang 5 Sushma Sharma Ghimire

Dolpa 1 Ram Bahadur Bohara

Mugu 1 Nav Raj Dhami

Jumla 1 Naresh Bhandari

Kalikot 1 Khadga Bahadur Bishwakarma

Humla 1 Karn Jit Budhathoki

Jajarkot 1 Kali Bahadur Malla

Jajarkot 2 Bhakta Bahadur Shah

Surkhet 3 Nara Bahadur Bista

Banke 1 Tilak Pariyar

Banke 4 Purna Kumari Subedi

Bardiya 1 Sarala Regmi

Bardiya 2 Bishnu Prasad Chaudhari Tharu

Bardiya 3 Sant Kumar Tharu

Bardiya 4 Ramcharan Chaudhari (Tharu)

Achham 2 Sharad Singh Bhandari
Bajhang 2 Shankar Bahadur Khadka
Doti 2 Khem Bahadur Bum

Kailali 1 Rupa So.Si. Chaudhari

Kailali 2 Bhagat Bahadur Baduwal

Kailali 3 Bir Man Chaudhari

Kailali 4 Krishna Kumar Chaudhari

Kailali 5 Lekh Raj Bhatta

Kailali 6 Lila Kumari Bhandari

Darchula 1 Laxman Dutta Joshi

Baitadi 1 Narendra Bahadur Kunwor

Baitadi 2 Renu Chand (Bhatt)

Kanchanpur 1 Puran Rana Tharu

Kanchanpur 2 Devi Lal Chaudhari

Kanchanpur 3 Tekendra Prasad Bhatt
Gulmi 3 Chandra Bahadur Thapa
Bara 2 Sivachandra Prasad Kushwaha

नेपाली काँग्रेस
Taplejung 1 Surya Man Gurung
Paanchthar 1 Purna Kumar Serma
Ilam 3 Kul Bahadur Gurung
Jhapa 5 Keshav Kumar Budhathoki
Tehrathum 1 Tulsi Subba
Morang 1 Amod Prasad Updhaya
Udaypur 1 Narayan Khadka
Dhanusha 2 Ram Krishna Yadav
Dhanusha 3 Bimalendra Nidhi
Dhanusha 5 Ram Baran Yadav
Nuwakot 2 Dr. Ramsharan Mahat
Kathmandu 1 Prakash Man Singh
Kathmandu 3 Chakra Bahadur Thakuri
Kathmandu 4 Suprabha Ghimire
Kathmandu 5 Narahari Acharya
Kathmandu 8 Nabindra Raj Joshi
Kathmandu 9 Dhyan Gobinda Ranjit
Rautahat 2 Mo. Aftab Alam
Rautahat 4 Krishna Prasad Yadav
Bara 5 Uma Kanta Chaudhari
Parsa 2 Ajay Kumar Dubedi
Parsa 3 Ajay Kumar Chaurasia
Parsa 5 Ramesh Rijal
Tanahu 2 Ram Chandra Poudel
Syangja 2 Gopal Man Shrestha
Syangja 3 Mohan Prasad Pandey
Arghakhanchi 2 Puspa Bhusal
Nawalparasi 1 Shashanka Koirala
Nawalparasi 2 Mahendra Dhoj G.C
Kapilvastu 1 Deep Kumar Upadhaya (Lamichhane)
Baglung 3 Nara Bahadur Pun
Parvat 1 Arjun Prasad Joshi
Dailekh 1 Ganesh Bahadur Khadka
Dadeldhura1/Kanchanpur 4 Sher Bahadur Deuba
Bajura 1 Dev Raj Joshi

नेकपा एमाले
Taplejung 2 Damber Dhoj Tumbahamphe
Paanchthar 2 Damber Singh Sambahamphe
Ilam 1 Jhal Nath Khanal
Ilam 2 Subash Nembang
Jhapa 6 Dipak Karki
Sankhuwasabha 2 Dambar Bahadur Khadka
Sunsari 2 Dharma Raj Niraula
Sunsari 6 Bhim Prasad Acharya
Sindhuli 1 Bisham Lal Adhikari
Dhanusha 1 Ram Chandra Jha
Dhanusha 7 Shatrudhan Mahato
Sarlahi 1 Prakesh Pakhrin
Sarlahi 2 Muhamad Rijwan Ansari
Kavrepalanchok 3 Krishna Prasad Sapkota
Parsa 4 Pradhumna Prasad Chauhan
Chitwan 1 Lalmani Chaudhari
Lamjung 2 Prithhivi Subba Gurung
Kaski 3 Rabindra Prasad Adhikari
Tanahu 3 Kiran Gurung
Syangja 1 Hit Kaji Gurung
Gulmi 2 Pradeep Kumar Gyawli
Palpa 1 Dal Bahadur Rana
Palpa 3 Kul Prasad Nepal
Rupandehi 4 Bishnu Prasad Paudel
Rupandehi 5 Ramnath Dhakal
Mustang 1 Chandra Bahadur Gurung
Baglung 1 Ramjee Prasad Sharma
Dailekh 2 Raj Bahadur Budha
Surkhet 1 Kamala Sharma
Surkhet 2 Yam Lal Kandel
Achham 1 Sher Bahadur Kunwor
Bajhang 1 Bhanu Bhakta Joshi
Doti 1 Harka Bahadur Singh

मधेसी जनअधिकार फोरम

Morang 4 Rama Nand Mandal
Morang/Sunsari 5 Upendra Yadav
Morang 6 Bhim Raj Chaudhari Rajbansi
Morang 7 Bijaya Kumar Gachchhadar

Sunsari 3 Bijaya Kumar Gachchhadar
Sunsari 4 Muga Lal Mahato
Saptari 1 Hem Raj Tated
Saptari 2 Jaya Prakash Prasad Gupta
Saptari 4 Renu Kumari Yadav
Saptari 6 Mrigendra Kumar Singh Yadav
Siraha 1 Laxman Mahato
Siraha 2 Raj Lal Yadav
Siraha 3 Bijaya Kumar Yadav
Siraha 4 Shatrughan Prasad Singh Koiree
Siraha 6 Raj Kishwor Yadav
Dhanusha 4 Sanjay Kumar Shah
Mahottari 2 Hari Narayan Yadav
Mahottari 5 Kaushal Kumar Raya Yadav
Sarlahi 6 Shiva Pujan Raya Yadav
Bara 3 Pramod Prasad Gupta
Parsa 1 Karima Begam
Nawalparasi 5 Ram Bachhan Ahir(Yadhav)
Rupandehi 2 Om Prakash Yadhav
Rupandehi 6 Omprakash Yadav
Rupandehi 7 Muhammad Okil Musalman
Kapilvastu 5 Abhisek Pratap Shah
Banke 2 Mohammad Estiyak Rai
Banke 3 Sarbadev Prasad Ojha

तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी
Mahottari 3 Ganesh Tiwari Nepali
Mahottari 4 RamKumar Sharma
Sarlahi 3 Sumitra Devi Raya Yadav
Bara 4 Jitendra Prasad Sonar
Nawalparasi 6 Hridayesh Tripathi
Kapilvastu 2 Dan Bahadur Kurmi
Kapilvastu 3 Brijesh Kumar Gupta
Kapilvastu 4 Ishwar Dayal Mishra
Rautahat 5 Govinda Chaudhari

सदभावना
Sarlahi 4 Rajendra Mahato
Sarlahi 5 Khobhari Raya
Bara 1 Saroj Kumar Yadav
Saptari 3 Mahesh Prasad Yadav

जनमोर्चा नेपाल
Mahottari 1 Gireeraj Mani Pokhrel
Chitwan 5 Amik Sherchan

नेमकिपा
Bhaktapur 1 Narayanman Bijukchhe
Bhaktapur 2 Sunil Prajapati

राष्ट्रिय जनमोर्चा
Baglung 2 Chitra Bdr K.C.

स्वतन्त्र
Saptari 5 Sadrul Miya Haq
Rautahat 1 Baban Singh

यद्यपि त्यसको कार्यान्वयन प्रक्रिया कस्तो हुनेछ, त्यो भने हेर्न बाँकी नै छ।

सरकार पहिले कि बैठक पहिले ?

संवैधानिक व्यवस्था अनुसार २१ दिनभित्र पहिलो बैठक प्रधानमन्त्रीले आह्वान गर्नुपर्नेछ। तर, सरकार गठनबारे विवाद र अलमल कायमै छ। नयाँ जनादेशका आधारमा नयाँ सरकार पहिले गठन गर्ने कि बैठक पहिले बस्ने भन्ने अन्यौल कायमै छ।

त्यसैगरी संविधान सभालाई पूर्ण बनाउन २६ जना सदस्य मन्त्रिपरिषद्ले मनोनीत गर्नुपर्ने हुन्छ। यो मनोनयन गर्ने काम एमालेका मन्त्रीहरुले राजीनामा दिइसकेको तर पारित नभएको ‘लंगडो’ मन्त्रिपरिषद्ले गर्ने हो कि नयाँ मन्त्रिपरिषद्ले गर्ने हो, यो अन्यौल पनि कायमै छ।

संविधानमा के छ ?
अन्तरिम संविधान २०६३ को धारा ६९ मा अन्तिम निर्वाचन परिणाम निर्वाचन आयोगले सार्वजनिक गरेको एक्काइस दिनभित्र प्रधानमन्त्रीले आह्वान गरे बमोजिम संविधान सभाको पहिलो बैठक बस्ने र त्यसपछिका बैठक चाहिँ संविधान सभाको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले तोकेको मिति र स्थानमा बस्ने व्यवस्था छ।

दुई वर्षभित्र बन्ला ?
त्यसैगरी संविधानको धारा ६४ मा संविधान सभाको कार्यकाल शीर्षकमा संविधान सभाले प्रस्ताव पारित गरी अगावै विघटन गरेकोमा बाहेक संविधान सभाको कार्यकाल संविधान सभाको पहिलो बैठक बसेको मितिले दुई वर्षको हुने स्पष्ट व्यस्था गरेको छ।

दुई वर्षभित्र दलहरुले राज्य पुनर्संरचना, सेना समायोजन जस्ता जटिल विषयहरुमा सहमति जुटाउँदै संविधान बनाउनु पर्नेछ। यसमा सबैभन्दा विवाद यी दुई विषयमा नै हुने देखिन्छ। कुन आधारमा राज्य पुनर्संरचना गर्ने हो ? जातिका आधारमा कि भौगोलिक आधारमा- यो विषयले निकै टाउको खानेछ। मधेसवादी दलहरुको समग्र मधेस, एक प्रदेशको अडानले अप्ठ्यारो पार्नेछ भने संविधानको विधेयक पारित गर्दा हरेक धारा संविधानसभाको दुई तिहाई बहुमतले पारित गर्नुपर्ने व्यवस्था पनि घाँटीमा अडकिएको हड्डी सरह हुने निश्चित छ।

दुई वर्षभित्र भएन भने नि ?
दुई वर्षभित्र संविधान बनेन भने के हुन्छ त ? संविधानको धारा ६४ ले एउटा उपाय दिएको छ- संविधान निर्माण कार्य पूरा हुन नसके संविधान सभाले प्रस्ताव पारित गरी संविधान सभाको कार्यकाल थप ६ महिनासम्म बढाउन सक्नेछ।

तर त्यसका लागि मुलुकमा संकटकालीन स्थितिको घोषणा भएको हुनुपर्छ।

यस्तो नभएको स्थितिमा दुई वर्षभित्र संविधान बनेन भने वा भएको स्थितिमा दुई वर्ष छ महिनाभित्र संविधान बनेन भने के हुन्छ त ? यसको जवाफ संविधानमा छैन। त्यस्तो स्थिति आयो भने संवैधानिक संकट र राजनीतिक अन्यौल छाउनेछ।

त्यसैले निर्वाचन सम्पन्न भएर एउटा चरणमात्र पार भएको छ। राजनीतिक संक्रमण कालको अर्को गम्भीर चरण भने बाँकी नै छ। नयाँ संविधान बनेर त्यस अनुसार संसदीय निर्वाचन भएर नयाँ सरकार नबनेसम्म संक्रमण काल टुंगिने छैन। र, यो बीचमा जे पनि हुनसक्छ। त्यसैले हामी सबै सजग हुन पनि जरुरी छ।

“जात भएर होइन जाति भएर बाचौँ” पहाडकी रानी दार्जिलिङका हरेक बस्तीहरु अनि हरेक व्यक्तिहरुको आवाज हो यो। गोर्खाल्याण्डको माग गर्दै सन् १९८६ मा भएको रक्तपातपूर्ण आन्दोलनपश्चात् स्वायत्त परिषद्को नाममा “दार्जिलिङ गोर्खा पार्वत्य परिषद” पाए पछि अन्त्य भएको उक्त आन्दोलन आज फेरि ब्युँतिएको छ। तत्कालिन आन्दोलनका नायक सुवास घिसिङको नेतृत्वमा रहेको दागोपापले जनताका समस्याहरुमा ध्यान नदिई बंगाल सरकारको इशारामा काम गर्न थालेपछि, सम्पूर्ण गोर्खालीहरुमा नैराश्य अनि असन्तोषको भावना सिर्जना भएको थियो। तर घिसिङको दादागिरीसामु सबै निरीह मूकदर्शक भएर बस्नु सिवाय अन्य उपाय थिएन। यसै बीच छैठौ अनुसूचीको माध्यमबाट गोर्खालीहरुलाई आदिवासी र अन्य जाति भनेर छुट्याउने प्रयास समेत गरियो।

यता, गत वर्षको इण्डियन आइडलमा फाइनल चरणमा प्रशान्त तामाङको प्रवेशपछि उत्साहित बनेका नेपालीभाषी एकजुट भए। तर घिसिङ्ग नेतृत्वले देखाएको प्रशान्तप्रतिको बेवास्ता प्रति स्थानीय जनता आक्रोशित बनेका बेला प्रशान्त फ्यान क्लबका अध्यक्ष समेत रहेका विमल गुरुङले “गोर्खा जनमुक्ति मोर्चा (गोजमुमो)” नामक राजनैतिक पार्टीको स्थापना गरी छेडिएको शान्तिपूर्ण गोर्खाल्याण्ड आन्दोलनले घिसिङलाई मात्र पदमुक्त गरेन, बंगाल सरकारलाई पनि एकपटक सोच्न बाध्य बनाएको छ। प्रायः हरेक घरमा फहरिएको हरियो, सेतो र पहेलो रंग मिश्रित गोजमुमोको झण्डाले रंगिएका दार्जिलिङका बस्ती र सडकमा गुड्ने गाडीहरु अनि दिनहुँ निस्कने र्‍यालीहरुले गोर्खाल्याण्डको आन्दोलनलाई सँगै देखिने कंचनजंघाको शिखरमा पुर्‍याउने निश्चित प्रायः नै छ।

चियाका बुटा, अनि धुपिका जंगलले ढाकिएका डाँडाहरु, लेघ्रो तानेर बोलिने नेपाली भाषा, क्रस खुकुरी जडित ढाकाटोपीहरुको बीचमा साँच्चिकै नेपाल यही मात्र छ कि भन्ने मलाई भान परिरह्यो। भानुभक्तको सालिक भएको चौरास्तामा गरिने सांस्कृतिक कार्यक्रमहरुमा नेपालको जस्तो दोहोरी नभए पनि हरेक जातजातिको भेषभुषामा गरिने कार्यक्रमहरुले साँच्चै नै नेपाल यही मात्र जीवित छ कि भन्ने मैले महसुस गरे। दौरा सुरुवालमा सजिएका लोग्नेमानिसहरु अनि चौबन्दी र गुन्युमा सिंगारिएका महिलाहरुको जुलुसले पहाडकी रानीलाई फेरि एकपटक व्यूँताउने प्रयास गर्दैछ। हामीले भन्ने गरेका भोजपुरे खुकुरीलाई यहाका मानिसहरु बलभद्रको बहादुरीको प्रतिक अनि गोर्खालीको सम्मानका रुपमा लिँदा रहेछन्, त्यसैले त “गोर्खालीको छोरो म, गोर्खे मेरो नाम” को तालमा सम्पूर्ण दार्जिलिङ झुम्दो रहेछ। प्रशान्त तामाङलाई एउटा गायकको रुपमा नहेरी नेपालीहरुलाई एकजुट गराउने नेपाली एकताको प्रतिकको रुपमा लिइँदो रहेछ।

अनुसन्धानको सिलसिलामा बस्तीहरुमा पुग्दा, नेपालबाट आएको भन्ने थाहा पाएर एक वृद्धले डाँडाको टुप्पामा चढाएर टिस्टा र रंगितको दोभानतिर औँल्याउदै “उहिले हाम्रो नेपालको सिमाना त्यहाँसम्म थियो, राणा सरकारले हामीलाइ लिन नमानेपछि हामी भारतीय भयौँ (१९५० को सन्धि इंगित गर्दै)। तर जे भए नि हाम्रो रगत एउटै हो। ” भनेर भावुक हुँदै सुनाएको त्यो क्षण तल बगेको टिष्टालाई हेर्दै भक्कानिएर आयो। कामको सिलसिलामा हरेक पटक दार्जिलिङबाट कालेबुंग जाँदा बाटोमा पर्ने टिष्टाले सँधै मेरो ध्यान तानिरह्यो। अनि यसो सम्झिएँ राष्ट्रियता अनि आफ्नोपनको भावना सरकारले दिने नागरिकतामा नभई आत्मामा हुने रहेछ। नेपाली हुन राजनैतिक सिमानाले नदिए पनि सगौरव नेपाली भनेर घोषणा गर्ने ती मनहरु देख्दा चन्द्र सूर्यअंकित राष्ट्रिय झण्डा जलाउनेहरु आज संसदमा पुगेको खबर पाउँदा मेची पारिका यी गोर्खालीहरुले धिक्कार्ने त छैनन् जस्तो लाग्छ।

अघि नै पनि उल्लेख गरिसकेँ, यतिबेला गोर्खाल्याण्डको आन्दोलन चरमसीमामा पुगेको छ। गोर्खालीहरु गोजमुमोको झण्डा सिमानाहरुमा गाड्दै भावी राज्यको सिमाङ्कन गर्दैछन्। तराईका सिलिगुढीमा बंगालीहरुको बाहुल्यता भएकोले गोर्खाल्याण्डमा नबस्ने उनीहरुको अडान छ भने, गोजमुमोका अध्यक्ष विमल गुरुङ इतिहासको रेखा देखाउँदै पूर्खाको जमीन एक इन्च पनि नछोड्ने प्रतिवद्धता बारम्बार दोहोर्‍याउँछन्। यसरी भारतभित्रै रहेर आफ्नो अस्तित्वको लागि लडेका नेपालीहरु रगत दिने तर जमीन नदिने नाराका साथ संघर्ष गरिरहेका बेला आफ्नो जमीन भारतले हडप्दा पनि मूकदर्शक भएर बस्ने हामी नयाँ नेपालका नागरिकहरु अनि क्रान्तिकारी नेताहरुले केही सिक्ने कि ?

आफूलाई नेपाली भनेर गौरव गर्ने यी दार्जिलिङबासीहरुलाई भारतीय सरकारले कहिल्यै नागरिकको जस्तो ब्यवहार गरेको देखिएन। दार्जिलिङका हरेक सरकारी कार्यालयहरुमा बंगाली हाकिमहरुको हालिमुहाली अनि विश्वविद्यालयको अभावमा कि सिलिगुडी कि कोलकाता जानु पर्ने पीडा, जागीरको खोजीमा नेपालतिर भौँतारिनु पर्ने बाध्यताले गोर्खाल्याण्डको आन्दोलनलाई अझ उर्जा दिएको छ। आज यो मुद्दा गोर्खालीहरुको मात्र नभएर दार्जिलिङमा बस्ने हरेक ब्यक्तिहरुको बनेको छ। यदाकदा ग्रेटर नेपाल बनाउन सिक्किम र नेपालको सहयोगमा आन्दोलन गरिएको आरोप नखेपेका पनि होइनन्, प्रशान्तको विजय जुलुसमा नेपाली झण्डा चौरास्तामा फहराउँदा विदेशीको इशारामा चलेको भनेर नदोषिएका पनि होइनन्। तर ती मनहरु कहिल्यै विचलित भएनन्। बरु कंचनजंघा झै अटल अनि टिष्टा झै शान्त भएर निरन्तर लागि परेका छन्। सबैको एउटै आवाज छ ” गोर्खाल्याण्ड हाम्रो जन्मसिद्ध अधिकार हो।”

छैठौ अनुसूचि पारित गराएर पिछडिएका जातिलाई सुविधा दिने निहुँमा नेपालीहरुलाई विभाजन गर्ने षड्यन्त्रबाट सचेत नेपालभाषीहरुको त्यो एकता अनि आफ्नो माटोप्रतिको समर्पण देख्दा, विभिन्न वानहरुमा विभक्त नयाँ नेपालको तस्वीरले आफैलाई गिज्याए जस्तो लाग्यो। गोर्खाल्याण्ड स्थापना नभएसम्म कुनै पनि गोर्खालीहरुको भलाई हुँदैन भन्ने बुझेका यी दार्जिलिङबासीहरुबाट हामी पनि नेपाल राज्य नै नरहे कसरी वानहरु स्थापना गर्न सकौँला र भन्ने कुरा बुझ्ने कि? आफ्नै भूमिमा विदेशी भनेर लाञ्छना सहेका यी गोर्खेहरुको नेपाली हृदय अनि माटोप्रतिको माया र त्यही भूमिमा गौरवपूर्ण गोर्खाली जीवन जिउन सडकमा देखिएको त्यो उत्साहले गोर्खाल्याण्डको सपना साकार पार्न त्यति टाढा छ जस्तो लाग्दैन।

दार्जिलिङको बसाईँमा कहिल्यै पनि मैले विरानो महसूस गरिनँ। सँधै आफन्तहरुको माझमा रहेको अनुभव गरिरहेँ। प्रशान्त तामाङलाई देखाएको नेपालबासीहरुको सदभावनाले मेची वारी र पारीको नेपाली भावनालाई अझ मजबुत बनाएको मैले महसुस गरेँ। नेपालमा १९५० को सन्धिविरुद्ध आवाजहरु उठ्दा उत्साहित भएका मनहरु पनि मैले यहाँ भेटेँ। आफन्तहरुको माझ रम्न खोज्ने यी गोर्खाली मनहरुसँगको बसाईँको क्रममा कहिलेकाहीँ नेपालमा भएकाहरु भाग्यमानी हुन् भने जस्ता भावना व्यक्त गर्ने बंगाल पीडित मेचीपारीका नेपालीहरुको वेदनालाई एक पटक हामी नेपालीहरुले बुझ्ने हो भने पक्कै पनि नयाँ नेपाल निर्माणमा एक अर्कालाई दोष नथोपरी अग्रसर हुने थियौँ कि ? आफूलाई नेपाली भनेर गौरव गर्ने अनि नेपाली भएर नै जिउन खोज्ने ती उत्साहित गोर्खे मनहरुको गोर्खाल्याण्डको सपना चाँडै नै साकार होस्, त्यही कामना गरौँ।

हाल दार्जिलिङमा अनुसन्धानका लागि रहेका राई फ्रेइवर्ग विश्वविद्यालय, जर्मनीमा अध्ययनरत छन्।

अहिलेको तलब चाहिँ कति छ त ?

देशकै ठूलो पद र जिम्मेवारी सम्हालेका प्रधानमन्त्रीको तलब केही अघि गरिएको वृद्धिपछि ३० हजारमात्र पुग्छ। तर, अन्य भत्ताहरू असीमित छन्। २० प्रतिशत तलब बढे्पछि मासिक झन्डै २५ हजार पारिश्रमिक पुग्छ मन्त्रीहरूको। तर अन्य सुविधासमेत जोड्दा प्रतिमन्त्री न्यूनतम मासिक १ लाख ६० हजार माथि पुग्छ। गृहमन्त्रीले मात्र दैनिक ५० हजार भत्ता लिंदै आएका छन्। कुल मन्त्रीका लागि मासिक २७ लाख २० हजार पारिश्रमिक र भत्ताको लागि खर्च हुन्छ भने ३ करोड २६ लाख ४० हजार रकम यसैमा जान्छ। अदृश्य रकम कति खर्च हुन्छ भन्ने एकिन गर्नसम्म सकिंदैन। एक मन्त्रीका लागि राज्यले वर्षमा न्यूनतम १९ लाख २० रुपैयाँ खर्च गर्छ। तर, उनको वास्तविक आम्दानी मासिकचाहि २५ हजारमात्र हो। नेपाली जनताको वार्षिक प्रतिव्यक्ति आम्दानी २२ हजार ५ सय ४० छ। एक सर्वसाधारण नेपालीको वर्षभरिमा गर्ने आम्दानीको झन्डै १४ गुणा बढी आय एक मन्त्रीले गर्दछन्।

तर, पदीय दायित्वअनुसार रकम पुगेको छैन। पछिल्लो तलब वृद्धिपछि राज्यमन्त्रीको मासिक पारिश्रमिक २४ हजार माथि कट्दैन। उनीहरूको पनि मासिक अन्य सुविधासहित मासिक १ लाख १५ हजारकै हाराहारीमा रकम पाउँछन्। यसरी अहिलेकै मन्त्रिमण्डलको वास्तविक खर्च हेर्ने हो भने ४ करोडकै हाराहारीमा छ। तर, यीबाहेक अन्य खर्चले यो रकमलाई चौगुणा बढी बनाउँछ। मन्त्रीले अन्यसरह बैठक भत्ता पाउँदैनन्। तर, संसद्का अरु सदस्यहरूलाई दैनिक २ सयका दरले बैठक भत्ता उपलब्ध गराइन्छ। मन्त्रीहरूको सरकारी सवारी सुविधा रहेकाले सवारी सुविधामै हुने खर्च पनि एकिन छैन। सवारी सुविधा नहुनेलाई सरकारले दैनिक १५० का दरले भत्ता उपलब्ध गराउँछ। यस्तो भत्तामात्र दैनिक हजारौं रुपैयाँ निकास छ।

विदेश भ्रमणबापत एसियाली मुलुकमा सय अमेरिकी डलर र बाँकी देशका लागि १२५ डलर भत्ता उपलब्ध छ। यस्तै निर्वाचन क्षेत्रमा जाँदा दुई जनाको भ्रमण खर्च र हवाई टिकटको समेत व्यवस्था सरकारले नै गर्नुपर्छ। मन्त्रीबाहेक एक कार्यकालमा अन्य संसद्हरूले १५ हजारबराबर फर्निचर सुविधा पाउँछन् भने जिल्ला भ्रमणमा एक महिनाबराबरको परिश्रमिक उपलब्ध गराउने व्यवस्था छ। आन्तरिक भ्रमणमा मन्त्रीहरूलाई दैनिक २ सयका दरले र अन्यलाई १९० का दरले भ्रमण भत्तासमेत उपलब्ध गराईन्छ। यी सबै गर्दा एक विशिष्ट श्रेणीको कर्मचारी र मन्त्रीबीचको तलब अन्तर १० औ गुणले फरक छ।

त्यसैगरी व्यवस्थापिका संसद्को खर्च पनि कर्मचारीको तुलनामा निकै बढी हुन आउँछ। तलब वृद्धिपछि सभामुखले एक लाख ५७ हजार ८० रुपैयाँ पाउनेछन्, जसमा सभामुखले मासिक २७ हजार ३ सय ६० मात्र तलब पाउँछन् भने उपसभामुखको मासिक खर्च तलब २३ हजार ४० रुपैयाँसहित १ लाख ११ हजार ७० रुपैयाँ पुग्न आउँछ। विपक्षी दलका नेताको अबको मासिक तलब २४ हजार ४ सय माथि पुग्छ भने उनले १ लाख १३ हजारमाथिका अन्य सुविधाहरू पाउँछन्। सत्ता पक्षका मुख्य सचेतकले पनि विपक्षी दलका नेताकै हैसियतमा खर्च पाउँछन्। सात दलको सरकार रहेकाले सातै जनामा यतिकै हाराहारीमा रकम खर्च हुन्छ। संसद्मा २१ वटा समिति छन् र जसको सभापतिले पनि उल्लेख्य सुविधा लिन पाउने व्यवस्था छ। यसमा प्रतिव्यक्ति ७२ हजारको दरले मासिक रकम खर्च हुन आउँछ।

त्यसैगरी सत्ता पक्ष र विपक्षी दलका सचेतकको सुविधा पनि समितिका सदस्यकै हाराहारीमा हुनेछ। कुल ३ सय ३० को संसद् संख्यामा एकले प्रधानमन्त्रीको पद १७ ले मन्त्रीको र ५ ले राज्यमन्त्रीको पद लिएका छन् अन्य सभामुख उपसभामुखसहित ५२ माथिकाको सुविधा संसद्भन्दा माथि छ। हाल २ सय ५६ ले संसद्को सुविधा लिदै आएका छन्। तर, कामको अवस्था हेर्ने हो भने अहिलेको अवस्थामा एकजना सांसदभन्दा एक नासुले कैयौ गुणा बढी परिश्रम गर्नुपर्छ। अब एकजना सांसद्को मासिक पारिश्रमिक २१ हजार ८ सय ८८ हुनेछ। अहिले एक संसद् सदस्यको पारिश्रमिकसहितका अन्य सुविधा गरी मासिक ३८ हजार २ सय ८८ रुपैयाँ भुक्तानी लिन्छ। हाल संसद्का लागि मात्र राज्यले एक करोड ६९ हजार ७ सय ४४ मासिक र वार्षिक १२ करोड ८३ लाख ६९ हजार २८ रुपैयाँ भुक्तानी गर्दछ। (स्रोत)

सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ- नयाँ नेपालको खाका, राष्ट्रिय सहमतिका आधार, आउने दिनको राजनीतिक व्यवस्थापनसम्बन्धी गृहकार्यको तयारी निर्वाचनपछिको देशको शान्ति सुरक्षा, अकासिँदो महँगी नियन्त्रण, पेट्रोलियम पदार्थको सहज आपूर्ति, लामो समयदेखि अभाव रहेका निर्माण सामग्रीको सहज आपूर्ति, आवासीय विद्यालयहरुमा सुरु भएको चरम व्यापारको नियन्त्रण लगायतका यस्तै कयौँ जनजीविकाका विषय।

तर तपाइँले यी अत्यावश्यक र समसामायिक विषयले मन्त्रिपरिषद्को प्राथमिकता पाए होलान भनेर अनुमान लगाउनुभयो भने यो बिल्कुलै गलत सिद्ध हुनेछ। किनभने त्यसदिनको मन्त्रिपरिषद्को एजेन्डा बनेको छ संविधानसभा सदस्यले खाने सुविधा र भत्ताको।

हाल रहेको व्यवस्थापिका संसदका प्रत्येक सांसदले मासिकरुपमा तलब मात्र ४० हजारको हाराहारीमा खान्छन्। बैठक बसेको दिनको बैठक भत्ता, समितिको बैठक बस्दाको दिनको भत्तालगायतका अन्य सुविधाहरु त अलग्गै छन्। यसरी हिसाब गर्दा मासिक तलबमा मात्र ६०१ जनालाई महिनामै करोडौँ रुपैयाँ खर्च हुन्छ।

साठी वर्षपछि सम्पन्न अर्थात् मुलुकमा पहिलोपटक सम्पन्न ऐतिहासिक संविधानसभाको निर्वाचनपछि बसेको पहिलो महत्वपूर्ण मन्त्रिपरिषद्को बैठकमा संक्रमणकालीन कठिन मोडमा रहेका नेपाली जनताका अरु दर्जनौँ मुद्दाहरुलाई नछोई आफ्नै भत्ता र सुविधाले प्राथमिकता पाउँदा नयाँ नेपाल बनाउने कार्यशैली पनि उही पुरानै पाराको हुने अनुमान सारा नेपालीले लगाइरहेका छन्।

लामो समय भयो, सिमेन्टलगायतका निर्माण सामग्री अभाव छ। भारतबाट यसको कच्चा पदार्थ नआउँदा नेपालका सिमेन्ट उद्योगहरु बन्द हुने खतरामा पुगेका छन्। पेट्रोल पम्पहरुमा फेरि सवारी साधनका लामा लागेका छन्। दिउँसै बैंक लुटिने क्रम जारी नै छ। खाद्य पदार्थको मूल्य आकासिँदो छ। बोर्डिङ स्कुलहरुको अति व्यापारीकरण चरम सीमामा पुगेको छ। सङ्क्रमणकाल र निर्वाचनको समयको फाइदा उठाएर बजारमा नव काला बजारियाहरु दिनहुँ उदाउँदा छन्। यी र यस्ता दर्जनौँ जनताका प्रत्यक्ष सरोकार एवम् निर्वाचनपश्चातको कुशल राजनीतिक व्यवस्थापनका अत्यावश्यक पहल कदमीका सम्भाव्यतालाई परै पन्छाएर सुविधाकै लागि मन्त्रिपरिषद्को बैठक बस्नुले नयँा नेपालको नारा भाषणमा मात्र सीमित राख्न सक्ने आशङ्का जनतामा उब्जिनु स्वाभाविकै हो।

संविधानसभाको पूर्ण गठन भइसकेकै छैन। समानुपातिकतर्फको प्राप्त सिटको अन्तिम र औपचारिक घोषणा निर्वाचन आयोगले गरिसकेकै छैन। त्यसैमा पनि केही दलले आफ्ना तर्फका नामावली अझै सच्याउने क्रममै छन्। प्रधानमन्त्रीबाट मनोनीत हुने २६ जनाको टुङ्गो लाग्न अझै धेरै दिन नै लाग्लाजस्तो छ। तर अहिलेनै मन्त्रिपरिषद्को बैठक बसेर आगामी संविधानसभा सदस्यको सुविधा र भत्ता हाल रहेका व्यवस्थापिका संसदका सदस्यले पाइआएको सुविधासरह हुने भनी निर्णय गरेको छ।

नेपाली जनताले सबैभन्दा बढी चित्त दुखाएको विषय ६०१ जनाको जम्बो संविधानसभा हो। नेपालजस्तो गरिब मुलुकका लागि यति धेरै सङ्ख्यामा संविधानसभासद् राख्नु हुँदैन भन्ने विषयमा यसअघि नै व्यापकरुपमा सुनुवाइ र गुनासाहरु आएका हुन्। तर यस विषयमा सत्ता साझेदार दलहरुले कुनै टेरपुछर लगाएनन्।

यो आलोचनाका बाबजुद झन् हतारहतार मन्त्रिपरिषद्को बैठक नै बसेर यसको सुविधा र भत्तालाई प्राथमिकतामा राखिनुले जनतामा नयाँ नेपाल निर्माण प्रतिका भनाइमा कसरी उत्साह थप्छ ?

यतिखेर मुलुक नेपाली इतिहासकै एक अत्यन्त नवीन मोडमा आइपुगेको छ वितेको दशकदेखि सशस्त्र द्वन्द्व सुरु गरेको नेकपा (माओवादी)ले मतपत्रमा विश्वास गरेपछि जनताले उसलाई जनमतका माध्यमबाट ठूलो राजनीतिक दलका रुपमा उभ्याइदिएका छन्। अब यही नयाँ राज�